اقتصادي شدن صرفهجويي گاز با سازوكار بازارسرمايه
با راهاندازي بازار گواهي صرفهجويي و تعريف سازوكارهاي مالي در بازار سرمايه، صرفهجويي در مصرف گاز از يك اقدام صرفاً رفتاري به يك فعاليت اقتصادي سودآور براي خانوارها، صنايع و سرمايهگذاران تبديل شده است. از سوي ديگر با صرفهجويي گاز بازار سرمايه مجدا به يك ابزار كليدي تبديل شد و مجدد مورد توجه سرمايهگذاران به صورت جدي قرار گرفت.
با راهاندازي بازار گواهي صرفهجويي و تعريف سازوكارهاي مالي در بازار سرمايه، صرفهجويي در مصرف گاز از يك اقدام صرفاً رفتاري به يك فعاليت اقتصادي سودآور براي خانوارها، صنايع و سرمايهگذاران تبديل شده است. از سوي ديگر با صرفهجويي گاز بازار سرمايه مجدا به يك ابزار كليدي تبديل شد و مجدد مورد توجه سرمايهگذاران به صورت جدي قرار گرفت.
محمد نظيفي در برنامه ميز اقتصاد با موضوع بررسي وضعيت توليد و صرفهجويي گاز با اشاره به منابع گسترده انرژي در كشور اعلام كرد: ما منابع متنوعي در حوزه انرژي داريم و هدف اين است كه بازتوزيع اين منابع بهگونهاي انجام شود كه بيشترين رفاه ممكن در كشور ايجاد شود. در اين ميان، بنگاههاي اقتصادي فعال در زنجيره انرژي بايد از نظر صورتهاي مالي و فعاليت اقتصادي سودده باشند؛ موضوعي كه در قوانين مختلف حوزه انرژي نيز مورد تأكيد قرار گرفته است.
او افزود: در سازوكار سنتي حاكم بر حوزه انرژي، بهدليل غلبه قيمتگذاري دستوري، قوانين بيشتر بر بازتوزيع منابع متمركز بودهاند. نتيجه اين رويكرد آن است كه بسياري از صنايع فعال در زنجيره انرژي از فضاي اقتصادي فاصله گرفتهاند، سوددهي لازم را ندارند و انگيزه كافي براي سرمايهگذاري در توليد انرژي ايجاد نشده است.
مديرعامل بورس انرژي ايران با اشاره به وضعيت گاز طبيعي در كشور گفت: ايران همزمان جزو توليدكنندگان و مصرفكنندگان سوم و چهارم گاز طبيعي در جهان است؛ بنابراين وقتي از ناترازي صحبت ميكنيم، بههيچوجه به معناي كمبود توليد نيست، بلكه با الگوي مصرفي مواجه هستيم كه امكان تأمين پايدار را از بين ميبرد.نظيفي تأكيد كرد: قيمتگذاري دستوري از نقطهاي بايد اصلاح شود تا مصرفكننده بتواند رفتار خود را با نُرمهاي جهاني هماهنگ كند. اگرچه توليد گاز در كشور بالاست، اما ميزان مصرف تناسبي با سطح فعاليت اقتصادي ندارد و اين موضوع نشاندهنده تخصيص غيربهينه منابع است.
او افزود: نشانه قيمتي ميتواند نقش مهمي در ايجاد تخصيص بهينه ايفا كند و به اصلاح اين وضعيت كمك كند. مديرعامل بورس انرژي با اشاره به «گواهي صرفهجويي انرژي» گفت: اين ابزار از پشتوانههاي قانوني لازم در برنامه هفتم توسعه، لوايح بودجه و قوانين بالادستي برخوردار است. تاكنون حدود يكونيم ميليارد مترمكعب گواهي صرفهجويي گاز توسط شركت ملي گاز ايران صادر شده و نزديك به ۱۲ هزار ميليارد تومان منابع مالي براي اشخاصي كه در مسير صرفهجويي اقدام كردهاند، تأمين شده است.
نظيفي تاكيد كرد: مردم ما بهطور ذاتي صرفهجو هستند و اگر سازوكارهاي اقتصادي بهدرستي طراحي و جانمايي شوند، قطعاً رفتارهاي بهينه مصرف در جامعه تقويت خواهد شد.
مديرعامل بورس انرژي ايران از تصويب آييننامه اجرايي فعاليت شركتهاي كارور گاز خبر داد و گفت: آييننامه اجرايي مربوط به تعريف و فعاليت شركتهاي كارور از تيرماه به تصويب رسيده و بستر قانوني لازم براي توسعه بازار گواهي صرفهجويي گاز فراهم شده است.
محمد نظيفي با بيان اينكه تاكنون ۱۷ استان كشور در بازار گواهي صرفهجويي گاز فعال شدهاند، اعلام كرد: در اين سازوكار، هم بخش خانگي و هم بخش صنعتي از منافع صرفهجويي انرژي منتفع ميشوند. البته حتي بدون حضور شركتهاي كارور نيز، بازار گواهي صرفهجويي بهلحاظ اقتصادي اين ظرفيت را دارد كه هر شركت يا بنگاه اقتصادي كه بتواند صرفهجويي را سازماندهي و عرضه كند، از منافع مالي آن بهرهمند شود.او افزود: آييننامه اجرايي ماده ۴۶ برنامه هفتم توسعه، اين فرآيند را بهصورت رسمي ساماندهي كرده و صدور مجوز در قالب «گواهي كارور گاز» را پيشبيني كرده است.
مديرعامل بورس انرژي با اشاره به شكاف قيمتي موجود در حوزه گاز گفت: ما يك فاصله معنادار ميان قيمت اقتصادي و قيمت دستوري گاز ايجاد كردهايم. اين شكاف قيمتي بهمعناي يك منفعت مالي بالقوه براي هر فعاليتي است كه بتواند مصرف را كاهش دهد و اين فاصله را پوشش دهد. با تعريف شركتهاي كارور گاز و به رسميت شناختن كسبوكارهاي فعال در حوزه صرفهجويي، اين شكاف قيمتي به يك فرصت اقتصادي واقعي تبديل ميشود.
نظيفي توضيح داد: سرمايهگذار چه خودِ مصرفكننده و چه يك سرمايهگذار مستقل ميتواند حوزههايي را شناسايي كند كه در آنها مصرف گاز قابل كاهش است. به عنوان مثال، از طريق تغيير نوع بخاريهاي مورد استفاده در بخش خانگي يا ارتقاي فناوري در واحدهايي مانند مرغداريها كه مصارف بالايي دارند، ميتوان صرفهجويي قابلتوجهي را محقق كرد. اين صرفهجويي از طريق سرمايهگذاري، تأمين تجهيزات و ارايه آنها به خانوارها يا واحدهاي مصرفكننده محقق ميشود.وي ادامه داد: ميزان مصرف كاهشيافته، اينبار نه با قيمت دستوري بلكه با قيمت آزاد، قابليت فروش در تابلوي بورس انرژي در بخش گواهيهاي صرفهجويي را دارد. مجموع ارزش معاملات انجامشده در اين حوزه تاكنون به حدود ۱۲ هزار ميليارد تومان رسيده است.مديرعامل بورس انرژي با تشريح سازوكار شناسايي صرفهجويي گفت: مبناي محاسبه، مصرف گذشته است؛ يعني ميزان مصرفي كه انتظار ميرفته خانوار يا بنگاه اقتصادي آن را محقق كند. فاصله بين مصرف واقعي و مصرف مبنا شناسايي و به رسميت شناخته ميشود و به بورس انرژي اعلام ميگردد. سپس بورس انرژي اين دارايي را به عامل صرفهجويي -كه ميتواند سرمايهگذار يا خود مصرفكننده باشد-تخصيص ميدهد. اين عامل ميتواند پس از تخصيص، از اين گواهي براي اعمال روي قبض گاز يا بهرهبرداري اقتصادي استفاده كند كه روشي سودآور براي صنايع بهشمار ميرود.نظيفي همچنين به امكان تأمين مالي طرحهاي صرفهجويي از بازار سرمايه اشاره كرد و گفت: براساس قوانين و دستورالعملهاي موجود، اين الزام وجود ندارد كه ابتدا صرفهجويي محقق شود و سپس تخصيص انجام گيرد. اين امكان فراهم شده كه از طريق انتشار اوراق، چه در قالب سلف استاندارد گواهي صرفهجويي، چه گواهي صرفهجويي محققنشده يا گواهي تأمين مالي صرفهجويي، منابع مالي طرحها از بازار سرمايه تأمين شود و فشاري به مصرفكننده نهايي وارد نشود.
او تأكيد كرد: شركتهاي كارور در واقع نقش واسطههايي را ايفا ميكنند كه وظيفه شناسايي صرفهجويي، اقتصاديكردن آن و تبديل صرفهجويي به يك كسبوكار سودآور را برعهده دارند. اين شركتها با هدف تسهيلگري راهاندازي شدهاند. به عنوان نمونه، در استان يزد يكي از شركتها ويديويي ارسال كرده بود كه نشان ميداد مردم از طريق يك اپليكيشن موبايلي اقدام به قرائت كنتور ميكنند و همين موضوع به تغيير الگوي مصرف منجر شده است. اميدواريم اين شركتها بيش از تمركز بر دريافت مجوز، نقش ترويجي و فرهنگسازي پررنگتري ايفا كنند.
