استفاده از همسايگان ايران براي تامين منافع ملي

در روزهايي كه به نظر مي‌رسد توسعه مناسبات ارتباطي و مذاكرات ايران و امريكا تقريبا به حالت تعليق درآمده چگونه مي‌توان ديپلماسي را در سير بهبود شاخص‌هاي ارتباطي و اقتصادي كشور به كار گرفت؟ اين پرسش دريچه‌اي است كه پاسخگويي به آن ايران را وارد مرتبه تازه‌اي در مسير تحقق منافع ملي مي‌كند. كشورهاي همسايه و آن دسته از كشورهايي كه استقلال بيشتري در نظام تصميم‌سازي‌هاي خود دارند راهكاري است كه حوزه سياست خارجي ايران با استفاده از آن مي‌تواند كمي از مشكلات مردم كاسته و زمينه بهبود شاخص‌ها و تامين نيازهاي اساسي مردم را فراهم سازد. اتفاقا دستورالعمل‌هاي اخير اجرايي درخصوص تسهيل واردات كالا از كشورهاي همسايه در راستاي اين ضرورت عاجل تصويب و ابلاغ شده‌اند. خوشبختانه دولت چهاردهم در اين زمينه برنامه‌ريزي‌هاي درستي صورت داده و تلاش مي‌كند تا از ظرفيت مرزهاي گسترده ايران و همسايگان بي‌شمار براي تامين نيازهاي خود استفاده كند. البته ناگفته پيداست كه كمپين فشار حداكثري ترامپ و تهديد كشورهاي مختلف به افزايش تعرفه‌هاي اقتصادي در صورت ارتباط اقتصادي با ايران اين مسير را با دشواري‌هايي روبه‌رو ساخته است. ايران بايد تلاش كند، شكاف‌هاي موجود ميان اروپا و امريكا و شكاف‌هاي چين و امريكا و همچنين شكاف‌هاي موجود در روابط روسيه با امريكاي مدل ترامپ را ابتدا شناسايي كرده و سپس از آن براي بهبود مناسبات اقتصادي‌اش بهره‌برداري كند. ايران هزاران سال است كه در اين منطقه حضور دارد، روابط ايران با كشورهاي همسايه از ريشه‌اي هزاران ساله برخوردار است و امريكا يا هر كشور ديگري نمي‌تواند اين روابط تاريخي را خدشه‌دار سازد. اصولا از منظر روابط بين‌الملل توسعه روابط با همسايگان يك ضرورت با اولويت بالا محسوب مي‌شود. تجربه‌هاي گذشته، مسوولان ايراني را به اين نتيجه رسانده آنچه براي ايران منافع ماندگارتر و پايدار‌تري را ايجاد مي‌كند توسعه روابط با كشورهاي هم‌مرز و همسايگاني است كه طي سال‌ها و قرن‌ها و هزاره‌ها در كنار ايران حضور داشته و هويت مشتركي را پايه‌ريزي كرده‌اند. بايد توجه داشت كه ظرفيت‌هاي توسعه روابط با همسايگان تنها در بخش‌هاي اقتصادي و ارتباطي معنا ندارد و باعث محكم‌تر شدن كمربند امنيتي كشور نيز مي‌شود. اصولا در روابط بين‌الملل همسايگان همواره در اولويت قرار داشته و تعيين‌كننده‌اند. توسعه روابط با كشورهاي همسايه نه‌تنها ضريب امنيت را بالا مي‌برد، بلكه توسعه اقتصادي و تجاري و بازرگاني ويژه‌اي را ايجاد مي‌كند. امروز در روابط بين‌الملل كشوري كه نتواند روابط راهبردي و تنگاتنگي با كشورهاي هم مرز و همسايه ايجاد كند دچار يك خلأ جدي امنيتي و اقتصادي مي‌شود. ايران نه‌تنها با عراق، افغانستان، سوريه، جمهوري آذربايجان، ارمنستان، پاكستان و... بايد روابط نزديكي برقرار سازد بلكه بايد زمينه شكل‌گيري پيمان‌نامه‌هاي امنيتي و اقتصادي با اين كشور‌ها را نيز بايد فراهم سازد. از سوي ديگر ايران بايد مناسبات مالي و بانكي نزديك‌تري با همسايگانش ايجاد كند. بخشي از نوسانات ارزي ايران به دليل فقدان سيستم پولي و ارزي و بانكي مناسب با همسايگان است. اگر پيمان‌نامه‌هاي ارتباطي و امنيتي منعقد مي‌شدند ايران مي‌توانست از طريق عمان و امارات و قطر دلار وارد كشور كند. تاسيس بانك‌هاي مشترك با عمان، امارات، قطر، عربستان و حتي بحرين و كويت مي‌تواند ابتكار عمل بيشتري در اختيار ايران و اين كشورها قرار بدهد. ايجاد ساختارهاي مالي مشترك اين فضا را ايجاد مي‌كند تا ايران از ظرفيت مالي و اعتباري ساير كشورها براي سرمايه‌گذاري استفاده كند..

ضمن اينكه ايران مي‌تواند با صدور خدمات فني و مهندسي به اين كشورها، براي خود درآمدهاي قابل توجهي فراهم سازد. در كل معتقدم در شرايط فعلي كه امريكا با ماجراجويي و حاشيه‌سازي امكان مذاكرات برابر را فراهم نمي‌كند ايران با ايجاد روابط نزديك‌تر با همسايگان بايد تلاش كند، نيازهاي خود به اقلام اساسي و ارز و... را فراهم سازد.