خطر تعطيلي كسب و كارها

تعادل| فرشته فريادرس|

 امروز نه تنها نمي‌دانيم در دنيا چه خبر است، بلكه آشفته و بلاتكليف، حتي از انتهاي خيابان بن‌بست خود نيز بي‌خبريم. شايد براي جهاني غير از ايران، قابل تصور نباشد، كه بيش از دو هفته، عدم دسترسي به اينترنت جهاني يعني چه؟ مگر مي‌شود، ملتي را اينگونه تحقير، منزوي و در تنگنا قرار داد؟ تراكنش‌ها به صفر رسيده، هيچ ايميلي رد و بدل نمي‌شود و رسانه‌ها در خاموشي مطلق راهي خيابان مي‌شوند! در شرايطي كه به‌زعم خودتان تروريسم و خشونت در خيابان جان مي‌گيرد، بستن دهان رسانه، آيا معنايي جز خفقان دارد؟! اگر براي پيش‌گيري از شكل گرفتن دوباره اعتراضات، اينترنت را قطع كرده‌ايد، بدانيد كه بسترساز اعتراضات ديگري خواهيد بود، اما اين‌بار با صفوف بيشتر. اينكه چه مي‌شود، كسي نمي‌داند، اما پر واضح است كه با تداوم اين وضعيت، در حال رژه رفتن روي روان مردمي خسته و رنجور هستيد كه براي بازپس‌گيري سفره‌هايشان بر مي‌خيزند؛ پس اگر گوش شنوايي هست زبان رسانه و مردم را نبنديد و  روايتگري را به اهلش واسپاريد.

    خسارت اختلال اينترنت  روزانه ۴۰۰ تا ۶۰۰ ميليارد!

يك‌بار ديگر، كليد قطع ارتباطات عمومي دست حكمراني افتاده؛ گويا در هر بحراني، ساده‌ترين كار قطع ارتباط مردم با يكديگر شده است؛ تمام كانال‌هاي ارتباطي جامعه يكسويه شده‌ و از هر شيوه ارتباطي كه بتواند فردها را به يكديگر متصل كند، جلوگيري شده است. اين اتفاق تبعات بسيار خطرناكي از نظر رواني و حتي جسمي بر تك‌تك افراد يك جامعه دارد و انزواي مهلك ارتباطي بي‌سابقه‌اي است كه هر چه بيشتر ادامه يابد، آثار بعدي آن عميق‌تر خواهد شد. از پنجشنبه شب ۱۸دي‌ماه ارتباطات در ايران به‌صورت كامل خاموش شد. هر چند از آن زمان تاكنون كاربران به سايت‌ها و پلتفرم‌هاي داخلي به‌صورت محدود، كند و پر اختلال دسترسي دارند، اما قطع كامل اينترنت بين‌الملل و فعاليت ديتاسنترها عملا زندگي روزمره، مشاغل، آموزش و ارتباطات بين‌فردي مردم را مختل كرده است. گزارش جديد نت‌‌‌بلاكس نيز حاكي از آن است كه سطح اتصال اينترنت همچنان در حدود ۲ درصد از ميزان عادي باقي مانده است؛ يعني سطحي از اتصال كه به اعتقاد كارشناسان پاسخگوي نيازهاي روزمره شهروندان نيست و امكان فعاليت پايدار براي تجارت الكترونيك، ارتباطات حرفه‌‌‌اي، رسانه‌ها و حتي خدمات حياتي وابسته به اينترنت را سلب كرده است. با اين حال پيامك‌‌‌ها از جمعه شب وصل شدند و برخي از رسانه‌ها آن را گام اول آزادسازي اينترنت بين‌الملل مي‌‌‌دانند. اما هنوز هم مشخص نيست، اتصال اينترنت دقيقا چه زماني برقرار مي‌شود. وزارت ارتباطات مانند هميشه مي‌گويد در اين زمينه تصميم‌گير نيست؛ شوراي عالي اطلاع‌رساني دولت نيز همه‌چيز را به آينده‌اي مبهم سپرده؛ شوراي عالي فضاي مجازي هم مي‌گويد در اين زمينه نقشي ندارد، اما همگي مي‌گويند بايد منتظر تصميم شوراي عالي امنيت ملي باشيم. در اين ميان سراج نماينده مجلس در گفت‌وگو با يكي از سايت‌هاي خبري، در پاسخ به اينكه آيا اينترنت ملي به‌طور كامل وصل مي‌شود يا اينترنت بين‌المللي در دسترس خواهد بود، گفته است: «احتمالا امروز دوشنبه، يا حداكثر سه‌شنبه اينترنت به‌طور كامل وصل مي‌شود و مردم مثل سابق به اينترنت جهاني دسترسي خواهند داشت. در اين بين عده‌اي كه همچنان، نسبت به مسائل كشور محرم ترند و از دسترسي به اينترنت به هر شكلش برخودارتر نمي‌دانند قعطي هر روز اينترنت چه خسارت‌هاي سهمگين و ميلياردي به كسب‌وكارهايي وارد مي‌كند؟ كسب وكارهايي كه با كمك اينترنت توانسته‌اند در يك اقتصاد رنجور و نحيف، براي خودشان راهي باز كرده و نفس بكشند. هرچند خسارت‌هاي روحي و مادي قطع‌شدن اينترنت در ايران قابل ارزيابي نيست و هنوز هيچ نهادي اعلام نكرده كه بيش از ۱۰روز قطعي اينترنت چه ميزان خسارت به اقتصاد كشور وارد شده، اما با اين حال با توجه به داده‌هاي پيشين نهادهاي بين‌المللي و البته داخلي مي‌توان ميزان خسارت به كسب وكارها در اين فضاي اختناق را تا حدودي تخمين زد. به‌طوريكه چندي‌پيش معاون اقتصاد ديجيتال وزارت ارتباطات، براساس ارزيابي دوره جنگ تحميلي ۱۲ روزه، اعلام كرد كه تقريبا به‌ازاي هر روز قطعي اينترنت حدود ۵۰۰ ميليارد تومان زيان براي كسب‌وكارها اتفاق افتاده بود. احسان چيت‌ساز، در جايگاه منتقد قطع اينترنت، در تازه‌ترين اظهاراتش عنوان كرده كه در حال حاضر، هيچ برآورد رسمي درباره كل خسارات اقتصادي ناشي از اختلال يا قطعي اينترنت وجود ندارد. با اين حال، گزارش‌هاي كارشناسي مستقل و برآوردهاي پژوهشگران اين معاونت نشان مي‌دهد كه هر روز اختلال اينترنتي مي‌تواند زيان ميلياردي به اقتصاد ديجيتال كشور وارد كند. اگرچه اين رقم بسته به‌شدت اختلال و نوع محدوديت متغير است، اما به‌طور متوسط روزانه بين ۴۰۰ تا ۶۰۰ ميليارد تومان تخمين زده مي‌شود.  از سوي ديگر ستار هاشمي، وزير ارتباطات هم در اواخر تيرماه با ارايه گزارشي درباره وضعيت ارتباطات در دوره جنگ به مجلس اعلام كرد: «در هر دو روز، معادل يك همت به اقتصاد ديجيتال كشور خسارت وارد شد». بنابراين تاكنون خسارت قطع‌بودن اينترنت بيش از پنج هزار ميليارد تومان است. انجمن صنفي كسب‌وكارهاي اينترنتي نيز يازدهم تيرماه گذشته و پس از پايان جنگ، در نامه‌اي با خطاب قراردادن وزير ارتباطات و مدير شركت ارتباطات زيرساخت، با نگاه خوش‌بينانه، اعلام كرده بود كه زيان‌هاي قطعي اينترنت به‌ازاي هر ساعت قطعي، يك‌ونيم ميليون دلار برآورد شده است. در همين راستا، سال گذشته مركز پژوهش‌هاي اتاق بازرگاني هم در گزارشي به بررسي خسارت حاصل از اختلال و فيلترينگ در كشور پرداخته بود. در اين گزارش وضعيت به سه صورت خوش‌بينانه، ميانه و بدبينانه بررسي شده بود. طبق داده‌هاي اين گزارش در حالت خوش‌بينانه، فيلترينگ و اختلال اينترنت روزانه ۹.۵ ميليون دلار، حالت ميانه ۱۹.۱ ميليون دلار و به صورت بدبينانه روزانه ۲۸.۶۵ ميليون دلار خسارت به اقتصاد ديجيتال به‌خاطر فيلترينگ و اختلال اينترنت وارد مي‌شود.

    خطر تعديل نيرو در كمين است

در اين روزها كه دسترسي به اينترنت بين‌الملل براي هيچ كاربري فراهم نيست و برخي سايت‌ها و سكوهاي داخلي بر بستر اينترنت ملي فعال هستند، فعالان اين عرصه مي‌گويند كه قطع اينترنت آسيب ۱۰۰ درصدي به آنها زده و از اينكه مشخص‌نيست چه زماني اينترنت دوباره برقرار مي‌شود، گلايه دارند. بسياري از كسب‌وكارها هم اعلام كردند كه قطع‌شدن اينترنت در سه روز ابتدايي باعث شد سطح تراكنش آنها حتي تا ۹۰ درصد كاهش پيدا كند. از سوي ديگر پلتفرم‌هاي خريد و فروش آنلاين نيز اعلام مي‌كنند كه در ثبت و ارسال سفارش با مشكلات بي‌پاياني روبه‌رو هستند. صرافي‌هاي رمزارز هم مي‌گويند در شرايط قطعي اينترنت امكان به‌روزرساني قيمت‌ها فراهم نيست و با اينكه اين پلتفرم‌ها بدون مشكل در حال كار هستند، اما بسياري از كاربران امكان دسترسي به دارايي خود را ندارند. در اين باره، رضا الفت نسب، دبير اتحاديه كسب‌وكارهاي مجازي با اشاره به اينكه كسب وكارهاي ديجيتال به‌طور مستقيم از قطعي اينترنت ضربه خورده‌اند، گفته است: فعاليت كسب و كارهاي اينترنتي با بازار سنتي متفاوت است، يعني با قطعي اينترنت، بازار كسب و كار ما تعطيل مي‌شود. او با بيان اينكه اين‌بار با دفعه‌هاي قبل متفاوت است، يعني با قطعي اينترنت مشكلات افزايش مي‌يابد، اظهار كرده كه اين‌بار بسياري از مشتريان نمي‌توانند وارد سايت‌هاي كسب وكار اينترنتي شوند زيرا بايد يك پيامك تاييد يا (OPT) دريافت كنند كه مسدود شده است. به همين دليل كسب‌وكارهاي اينترنتي كه قطعي اين پيامك را دارند، كاربر اگر بخواهد خريد كند، در اغلب مواقع نمي‌تواند. الفت‌نسب با اشاره به اينكه به دليل مسدودي اينترنت فروش كالاها به‌شدت كاهش يافته عنوان كرده كه تمامي بازارها چشم‌شان به فروش آخر سال است ولي با توجه به شرايط فعلي نمي‌توانيم اميدواري براي رونق بازار داشته باشيم و بدتر از آن اينكه نمي‌دانيم شرايط چه زماني به حالت عادي باز مي‌گردد. او با ابراز نگراني از تداوم وضعيت فعلي ابراز نگراني كرده، كه كسب وكارها نتوانند هزينه‌هاي خود را پرداخت كنند و مجبور به تعديل نيرو شوند، بنابراين بايد فكري كرد تا به فوريت بتوان مشكلات كسب وكارهاي ديجيتال را مرتفع كرد. او از دولت خواست با توجه به اتفاقات مهم سال جاري از جمله جنگ كه باعث قطعي‌هاي مكرر اينترنت شده و ضررهاي زيادي را به اين كسب و كار وارد كرده، فكري براي رفع قطعي اينترنت بكند. محيا زارع، فعال و مشاور حوزه فروش برخط كالا و خدمات با اشاره مسدودسازي دسترسي‌ها به اينترنت و فضاي مجازي هم در اظهاراتي گفته است: «هم‌اكنون دسترسي به اينترنت و شبكه‌هاي مجازي براي تمام ذي‌نفعان اكوسيستم كسب‌وكارهاي برخط چه در حوزه سايت و چه در حوزه شبكه‌هاي اجتماعي مسدود است و مشترياني كه از اين بسترها براي تهيه كالا و خدمات استفاده مي‌كردند با سردرگمي مواجه شده‌اند و روند فروش كالا و خدمات از اين بسترها متوقف شده است.» به گفته او، قطع اينترنت و رخدادهاي اينچنيني موجب ايجاد دلسردي فعالان اقتصادي سرمايه‌گذار يا خريدار خدمات اين حوزه شده كه بر آينده صنعت فروش آنلاين و ورود سرمايه به اين اكوسيستم اثرگذار خواهد بود؛ ذهنيتي براي كارفرمايان و صاحبان صنعت در حال شكل‌گيري است كه دولت هر زمان اراده كند مي‌تواند جريان فروش برخط آنها و به‌طبع جريان درآمدي‌شان را مختل كند؛ ورودي مالي از بستر فروش اينترنتي و برخط عملا معلق شده و اين اقدام دولت ضربه مستقيمي به توليدكننده كالا و خدمات و كارگزاران اكوسيستم فروش برخط وارد مي‌كند. زارع با برشمردن خدمات بلاگرهاي فضاي مجازي در زمينه تبليغات و معرفي كالا و خدمات توليدكنندگان بيان كرده: يكي از اقدام‌هاي بلاگرهاي حوزه فضاي مجازي معرفي و تبليغ كالا و خدمات واحدهاي صنعتي و تجاري است كه با اقبال مخاطبان و دنبال‌كنندگان مواجه است و اثر مستقيمي بر ميزان فروش آنها دارد، با توجه به اينكه بيشتر كسب‌وكارها بودجه لازم براي هزينه‌هاي بالاي تبليغ در فضاي تلويزيوني و راديويي را ندارند، اقدام به همكاري با بلاگرهاي حوزه كالا و خدمات مي‌كنند. اين خدمت بلاگرها كمك موثري به فروش كالا و خدمات سازمان‌ها و صنايع مي‌كند كه نظر به قطع دسترسي عمومي به اينترنت هم‌اكنون تبليغات، فروش، درآمد ريالي و ورودي مالي اين حوزه نيز قطع شده است. از سوي ديگر، خسارت‌هاي توليدكنندگان كالا و ارائه‌دهندگان خدمات و كارگزاران اكوسيستم فروش آنلاين عملا بدون پاسخ و توجه باقي مانده و انگيزه همه فعالان اين عرصه را تضعيف كرده است. اما پرسش كه اين روزها خيلي مطرح مي‌شود اين است كه دولت نمي‌خواهيد كاري كند؟ ضرر حاصل از تصميمات مسدودسازي اينترنت چگونه و توسط چه دستگاه جبران مي‌شود؟ لازم به توضيح است هنگام نگارش اين گزارش، موتور جست‌وجوي گوگل از طريق اينترنت يكي از اپراتور‌ها فعال شد.