اتصال قطرهچكاني به اينترنت
خاموشي بيسابقه سرويسهاي ارتباطي در ايران، بهمدت بيش از ۲۰۰ ساعت مردم را در خاموشي ارتباطي فرو برد؛ تا اينكه در روزهاي گذشته كاربراني اندك مدعي شدند كه بار ديگر توانايي دسترسي به سرويسهاي بينالمللي را پيدا كردهاند.
خاموشي بيسابقه سرويسهاي ارتباطي در ايران، بهمدت بيش از ۲۰۰ ساعت مردم را در خاموشي ارتباطي فرو برد؛ تا اينكه در روزهاي گذشته كاربراني اندك مدعي شدند كه بار ديگر توانايي دسترسي به سرويسهاي بينالمللي را پيدا كردهاند. اگرچه همچنان بخش قابل توجهي از كاربران از دسترسي به اينترنت بينالمللي محروم هستند، اما از روز گذشته پس از امكان ارسال پيام در پيامرسانهاي داخلي، دسترسي به گوگل نيز براي اغلب كاربران فراهم شده است و اين اميد وجود دارد كه در روزهاي آينده ارتباطات بيشتري ايجاد شود. بهدنبال قطعي ارتباط بينالملل، كارزار درخواست برقراري مجدد شبكه جهاني اينترنت خطاب به شوراي عالي امنيت ملي، رييسجمهوري، رييس قوه قضاييه و وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات از ۲۳ دي ماه شكل گرفته است. در اين كارزار گفته شده در جريان اتفاقات اخير در كشور از تاريخ هجدهم دي ماه سال ۱۴۰۴ شمسي، شبكه جهاني اينترنت قطع شده و تاكنون هنوز وضعيت اينترنت به حالت عادي بازنگشته است. اين در حالي است كه حتي ارسال پيامك و در برخي ساعات و مواقع برقراري تماس با موبايل نيز امكانپذير نيست. همچنين در اين كارزار با اشاره به وابستگي گسترده مردم به اينترنت گفته شده، بخش قابل توجهي از مردم رزق و روزي خود و خانوادهشان را از طريق همين اينترنت مهيا ميكردند و اكنون با اين وضعيت رسماً بيكار شدهاند. از طرفي ديگر جامعه دانشجويان و پژوهشگران كه همواره نياز مداوم به دسترسي به منابع بينالمللي براي پيشبرد اهداف و دريافت و ارسال اطلاعات و مقالات به روز دارند اكنون بلاتكليف ماندهاند و حتي برخي از پاياننامهها و مقالات با گذشت ايام اعتبار خود را از دست ميدهند و زحمات پژوهشگران ايراني به باد ميرود. در اين كارزار با اشاره به بيتاثيري قطع اينترنت براي عوامل خارجي گفته شده: «آسيبهايي كه قطعي اينترنت به ما مردم ميزند در بيان نميگنجد؛ از طرفي قطعي اينترنت هيچ اخلالي در عملكرد جاسوسان و مزدوران خارجي ايجاد نكرده زيرا احتمالاً ايشان از شبكه اينترنت ماهوارهاي استفاده ميكنند و نه خطوط شبكه تلفن ايران.»
گوگل در دسترس قرار گرفت
دسترسي به موتور جستوجوي گوگل از پنجشنبه ۱۹ دي ماه به همراه اينترنت بينالمللي و ارتباطات تلفني و پيامكي قطع شد. پس از ۱۱ روز قطعي اينترنت، پس از برداشته شدن محدوديت ارسال پيامك و فعال شدن مجدد امكان ارسال پيام شخصي در پيامرسانهاي داخلي، روز گذشته گوگل از طريق اپراتورهاي همراه و ثابت در دسترس قرار گرفت. هرچند از حدود ساعت ۴ عصر ۲۸ دي ماه ۱۴۰۴ با وجود دسترسي به اين موتور جستوجو، ديگر خدمات گوگل مانند جيميل، درايو يا گوگل پلي همچنان در دسترس نيستند. بررسيها نشان ميدهد اين رفع محدوديت صرفا مربوط به گوگل است و ساير پلتفرمها همچنان خارج از دسترس هستند.
نماينده مجلس: اينترنت بينالمللی حداكثر تا سهشنبه وصل ميشود
در يازدهمين روز قطعي دسترسي به اينترنت بينالمللي و در حالي كه صحبتهايي در خصوص برداشته شدن مرحله به مرحله محدوديتهاي ارتباطي مطرح شده، يك نماينده مجلس از تغيير اين وضعيت تا نهايتا دو روز ديگر خبر داده است. محمد سراج، نماينده مردم تهران در مجلس در گفتوگو با خبرگزاري انتخاب، در پاسخ به اينكه آيا صرفا اينترنت ملي بهطور كامل وصل ميشود يا اينترنت بينالمللي در دسترس خواهد بود، مطرح كرد: «احتمالا تا فردا، دوشنبه، يا حداكثر پسفردا يعني سهشنبه اينترنت بهطور كامل وصل ميشود و مردم مثل سابق به اينترنت جهاني دسترسي خواهند داشت.» محمد سراج، نماينده تهران و عضو كمسيون اجتماعي مجلس درباره اين موضوع به «انتخاب» خبر داد: «بر اساس اطلاع دولت پلتفرمها به زودي باز ميشود و اينترنت نيز فعال ميشود.» او در پاسخ به اين پرسش كه آيا زمان دقيقي براي وصل شدن اينترنت تعيين شده است، گفت: «حداكثر يك تا دو روز آينده اينترنت وصل ميشود.» اين در حالي است كه پيش از اين، صرفا گمانهزنيهايي در خصوص بازگشت اينترنت به شرايط پيشين تا اواسط هفته مطرح شده بود. هنوز هم مشخص نيست اتصال مجدد اينترنت تا روز آخر ديماه تصميم قطعي است يا نه.
پيامرسانهاي خارجي فعلا وصل نميشوند
احمد نيرومند ميگويد «اينترنت كسبوكارهايي كه IP خود را در اختيار دولت قرار دادهاند، در هفتههاي آينده متصل ميشود.» احمد نيرومند، رييس كميسيون تحول ديجيتال سازمان نظام صنفي رايانهاي كشور، در گفتوگو با سيتنا پيرامون زمان اتصال اينترنت بينالملل، توضيح داده است كه اينترنت در شرايط خاص كشور، با هدف گريز از بحران قطع ميشود اما «زماني كه ميخواهند اينترنت را وصل كنند، بايد مولفههاي مختلفي از جمله، گارانتي بودن عدم ايجاد بحران را مجدد برسي كنند.» او در خصوص وضعيت فعلي اتصال نيز اعلام كرد: فرايندهايي كه با توجه به تكنيك و شرايط بتوانند به لحاظ امنيتي، اينترنت را به صورت گسترده در اختيار مردم قرار دهند، فراهم نشده است؛ البته در روزهاي گذشته برخي از ديتاسنترها به اينترنت متصل شدند. اين روزها موضوع بازگشايي مرحله به مرحله اينترنت و در دسترس قرار گرفتن تدريجي امكانات ارتباطي مطرح شده است. رييس كميسيون تحول ديجيتال نصر كشور در همين زمينه اعلام كرده است: «در گام اول، اينترنت كسبوكارهايي كه IP خود را در اختيار دولت قرار دادهاند، در هفتههاي آينده متصل ميشود و بعد از آن نوبت اتصال پيامرسانهاي داخلي است كه در طول شبانهروز بتوانيم از يك يا دو پلتفرم استفاده كنيم.» با توجه به گام اولي كه نيرومند تشريح كرده است با در نظر داشتن اين نكته كه امكان ارسال پيام در پيامرسانهاي بومي فراهم شده، احتمالا دسترسي كسبوكارها هم برقرار شده است. موضوعي كه ايده اينترنت طبقاتي را دنبال ميكند. رييس كميسيون تحول ديجيتال سازمان نظام صنفي رايانهاي كشور با اشاره به همين موضوع حساس اعلام كرده است: با وجود اينكه مخالف اينترنت طبقاتي هستم، بايد كسبوكارهايي كه از اينترنت به عنوان ابزار كاري استفاده ميكردند را در اولويت قرار ميدادند و فضايي را با حفظ شرايط امنيتي براي آنها رقم ميزنند تا بتوانند به فعاليت خود ادامه دهند. پيش از اين، در دوران جنگ هم كه اينترنت قطع يا محدود شده بود عدهاي از اعضاي اكوسيستم فناوري، از جمله رييس سازمان نصر كشور، ايده اينترنت طبقاتي براي كسبوكارها را مطرح كرده بودند و آن را يك نياز اساسي ميدانستند. موضوعي كه البته بعد از اعتراض و انتقادهاي بسيار ديگر دنبال نشد. حالا اما به نظر ميرسد در شرايط قطعي دسترسي به اينترنت جهاني مجددا زمزمههاي اينترنت طبقاتي شنيده ميشود. نيرومند درباره اتصال پيامرسانهاي خارجي نيز با اشاره به اينكه «با توجه به شرايط فعلي كشور، جايي براي اتصال پيامرسانهاي خارجي وجود ندارد» اعلام كرد: «در هفتههاي گذشته وزير ارتباطات درباره رفع فيلتر شبكههاي اجتماعي خارجي صحبت كرد، اما با توجه به شرايط دوباره، اين فاز عقب افتاد و فكر نميكنم الان زمان مناسبي براي صحبت پيرامون اين موضوع باشد.» معاون وزير ارتباطات گفت: خسارت اختلال اينترنت به كسب و كارها بسته بهشدت و نوع اختلال، بين ۴۰۰ تا ۶۰۰ ميليارد تومان در روز تخمين زده ميشود.اتاق بازرگاني مشهد اعلام كرد احسان چيتساز، معاون سياستگذاري و برنامهريزي توسعه فاوا و اقتصاد ديجيتال وزارت ارتباطات، با اشاره به نبود آمار رسمي درباره خسارات ناشي از اختلال اينترنت در كشور گفت: در حال حاضر، هيچ برآورد رسمي درباره كل خسارات اقتصادي ناشي از اختلال يا قطعي اينترنت وجود ندارد. با اين حال، گزارشهاي كارشناسي مستقل و برآوردهاي پژوهشگران اين معاونت نشان ميدهد كه هر روز اختلال اينترنتي ميتواند زيان ميلياردي به اقتصاد ديجيتال كشور وارد كند. چيتساز، معاون وزير ارتباطات در جايگاه منتقد قطع اينترنت، تاكيد كرد: «اگرچه اين رقم بسته بهشدت اختلال و نوع محدوديت متغير است، اما بهطور متوسط روزانه بين ۴۰۰ تا ۶۰۰ ميليارد تومان تخمين زده ميشود.»
تبليغات ديجيتال؛ اولين قرباني اختلال اينترنت
چيتساز تاكيد كرد: «خسارتهاي ناشي از اختلال و قطعي اينترنت در ايران، بيش از همه در دو حوزه كليدي خود را نشان دادهاند: تبليغات ديجيتال و گردشگري آنلاين.» او توضيح داد كه در اقتصاد ديجيتال امروز، بسياري از كسبوكارها براي معرفي محصول، جذب مشتري و رشد برند، بهشدت به تبليغات آنلاين وابستهاند. اما هنگامي كه دسترسي كاربران به پلتفرمهاي اصلي مختل ميشود يا سرعت و كيفيت اتصال به حدي كاهش مييابد كه تجربه كاربري بهشدت آسيب ميبيند، نتيجهاي جز كاهش بازدهي كمپينها، افزايش هزينههاي تبليغاتي و افت نرخ تبديل به همراه نخواهد داشت. چيتساز گفت: «فراتر از اثرات فني، بايد به يك حقيقت بنيادين اشاره كرد؛ در فضاي پُرتنش و نااطميناني، كسي سفارش تبليغ نميدهد. كسبوكارها زماني بودجه تبليغاتي اختصاص ميدهند كه به آينده بازار اميدوار باشند و بتوانند رفتار مصرفكننده را پيشبيني كنند. اما در فضايي تيره كه اختلالهاي اينترنتي به يك قاعده تبديل شدهاند، نه مخاطب وجود دارد، نه بستر مطمئن و نه اعتمادي براي برنامهريزي بلندمدت. در چنين شرايطي، تبليغات بهجاي يك سرمايهگذاري، به ريسكي براي سوخت سرمايه بدل ميشود.»
ضربه قطعي اينترنت به گردشگري صادرات ديجيتال و آموزش مجازي
به گفته چيتساز، در حوزه گردشگري نيز شركتهاي خدمات رزرو آنلاين كه به زيرساختهاي ارتباطي سريع و بدون مانع نياز دارند، از اين وضعيت بهشدت آسيب ديدهاند. او اضافه ميكند: «كاهش اعتماد كاربران، اختلال در خدمات پرداخت و موقعيتيابي و بيثباتي در تعامل با مشتريان داخلي و خارجي، باعث شده تا بسياري از آژانسهاي خدمات مسافرتي و فعالان صنعت گردشگري ناچار شوند دامنه فعاليت خود را محدود يا حتي متوقف كنند.» معاون وزير ارتباطات همچنين به آثار اختلال اينترنت بر صادرات خدمات ديجيتال اشاره كرد و توضيح داد: شركتهاي نرمافزاري، فريلنسرها و ارايهدهندگان خدمات بينالمللي كه با بازارهاي جهاني در ارتباط بودند، به دليل نبود دسترسي پايدار به ابزارها، ارتباطات آنلاين و پلتفرمهاي تخصصي، بسياري از قراردادهاي خود را از دست دادهاند. استارتاپها، بهويژه آنهايي كه در مراحل حساس جذب سرمايه يا توسعه بازار بودند، نيز تحت فشار مضاعف قرار گرفتهاند. او همچنين وضعيت آموزشهايي كه بر بستر وب انجام ميشوند را مورد توجه قرار داد و بيان كرد: «آموزش آنلاين و خدمات دانشگاهي مجازي، كه پس از دوران كرونا رشد محسوسي را تجربه كرده بودند، در اين شرايط ناپايدار تضعيف شدهاند. دانشجويان، اساتيد و موسسات آموزشي با مشكلات مكرر اتصال، چالش تعامل زنده و كاهش انگيزه كاربران روبرو هستند.»
زيانهايي فراتر از اعداد؛ اختلال در اعتماد و نوآوري
چيتساز بخشي از خسارات را ساختاري و رواني دانست و گفت كه در كنار آسيبهاي مستقيم، بخش قابلتوجهي از خسارتها ناشي از پيامدهاي رواني و ساختاري اختلال اينترنت است: سيستمهاي وابسته به دادههاي زنده، بهويژه در زمانهاي حساس مانند تعطيلات گسترده، بحرانهاي طبيعي يا مناسبتهاي ملي. اين مقام مسوول با اذعان به اينكه به تبعات اين اختلالات واقف است، تاكيد كرد: «ما هم تاكيد داريم كه در چنين شرايطي، زيانها صرفا به اعداد محدود نميشوند؛ اين صدمات زيرساخت اعتماد را تضعيف ميكنند، سرمايه اجتماعي را تخريب ميسازند و چرخهاي نوآوري در كشور را كند ميكنند.»
بررسي طرح نظامبخشي فضاي مجازي در مجلس كليد خورد
همزمان با قطعي سراسري اينترنت بينالملل در كشور، جلسه بررسي طرح نظامبخشي فضاي مجازي در كميسيون مشترك، با هدف سياستگذاري كلان براي فضاي مجازي برگزار شد. به گزارش پيوست، كميسيون مشترك بررسي طرح نظام بخشي فضاي مجازي به رياست مصطفي طاهري عضو كميسيون صنايع تشكيل شد و طرح نظامبخشي فضاي مجازي را بررسي كرد. حسنعلي اخلاقي اميري عضو كميسيون فرهنگي مجلس و دبير كميسيون مشترك بررسي طرح نظام بخشي فضاي مجازي، در گفتوگو با پيوست گفت: در هفته گذشته هيات رييسه كميسيون مشترك بررسي طرح نظام بخشي فضاي مجازي، تعيين شده است و امروز اين كميسيون، بررسي طرح را شروع كرد. او درباره محتواي اين طرح با اشاره به موضوع فيلترينگ گفت: به صورت كلي در حوزه فضاي مجازي مخصوصا بعد از جنگ ۱۲ روزه، ما بايد امنيت جامعه را مد نظر بگيريم و سياستي براي حكمراني داشته باشيم. هدف اصلي اين است كه بر اساس ضوابط و قواعد كلي، بتوانيم حكمراني در فضاي مجازي را براي حفظ امنيت، دنبال كنيم. در اين طرح موضوع خاصي درباره رفع فيلترينگ يا به صورت كلي راجع به حواشي مربوط به «فيلرينگ» مطرح نشده است. اين طرح يك مجموعه براي تعيين سياستهاي كلان و بهرهگيري از ظرفيت فضاي مجازي و مراقبت از شكستن امنيت رواني جامعه است. طرح «نظام بخشي فضاي مجازي» در آبان ماه سال گذشته، همزمان با تحويل لايحه بودجه سال ۱۴۰۴ به مجلس، به كميسيون فرهنگي و مشخصا به كميته فضاي مجازي به رياست حميد رسايي ارسال شد. حسنعلي اخلاقي اميري، در زمان بررسي طرح نظام بخشي فضاي مجازي، در گفتوگو با پيوست اعلام كرده بود: اين طرح باتوجه به وعده پزشكيان براي رفع فيلترينگ به قصد ادامه فعاليت سكوهاي خارجي در حال بررسي است. هرچند كه اين پيشنويس ارتباط مستقيمي با رفع فيلترينگ ندارد اما زمينه مناسبي براي پرداختن به موضوع فيلترينگ است.
