اينترنت همچنان در محاق

پس از آنكه امكان ارسال پيامك از طريق تلفن همراه دوباره فعال شده حالا نت‌بلاكس در گزارشي اعلام كرده است سطح اتصال اينترنت همچنان در حدود ۲ درصد از ميزان عادي باقي مانده است. در اين ميان انجمن تجارت الكترونيك تهران با انتشار روزشماري از قطعي اينترنت، دسترسي آزاد به اينترنت باكيفيت را مطالبه به‌حقي دانست و انتشار ششمين گزارش كيفيت اينترنت در شرايط فعلي را بي‌معنا خواند.

اين اولين‌بار در كشور نيست كه راه‌هاي اينترنتي كشور بسته مي‌شود، اما شايد اولين‌بار است كه تقريبا تمام دسترسي‌ها به اينترنت، اينترانت و حتي پيامك، چه براي مردم عادي و اين‌بار چه براي دارندگان سيم‌كارت‌هاي موسوم به سفيد هم مسدود شده است. بعد از تجربه قطعي گسترده اينترنت در زمان جنگ تحميلي ۱۲ روزه و تبعات آن، اين‌بار دوم در يك سال اخير است كه زيرساخت كشور با شرايطي مشابه جنگ تحميلي روبرو مي‌شود. بيش از يك هفته از قطعي اينترنت در كشور مي‌گذرد و ارتباطات حتي در سطوح ملي نيز ممكن نيست. به گفته فعالان اقتصاد ديجيتال كه پيوست به آن اشاره كرده، اتفاقي كه در چند روز اخير بر سر اينترنت كشور افتاده، مساله‌اي بي‌سابقه و بسيار متفاوت با قبل است. آنها بر اين باورند كه در تجربيات قبل‌ كسب‌وكارها در بدترين شرايط ممكن، حداقل مي‌توانستند راه‌حل‌هايي ضعيف و خسارت‌بار به‌كار گيرند، اما اين‌بار هيچ راهي باز نيست و تمام راه‌هاي ارتباطي نابود شده است. در شرايطي كه بيش از يك هفته از قطعي اينترنت يا خاموشي ارتباطات در كشور گذشته است بر اساس تازه‌ترين به‌روزرساني منتشرشده از سوي نهاد مستقل پايش اينترنت NetBlocks، داده‌هاي فني نشان مي‌دهد كه پس از عبور از بيش از ۲۰۰ ساعت از آغاز اختلال گسترده اينترنت در ايران، تنها افزايشي بسيار جزئي در ميزان اتصال اينترنت كشور ثبت شده است. با اين حال، اين افزايش ناچيز تأثيري معنادار بر وضعيت كلي نداشته و سطح اتصال اينترنت همچنان در حدود ۲ درصد از ميزان عادي باقي مانده است. خبر آنلاين با دسترسي به داده‌هاي NetBlocks نوشته است: اين نهاد مستقل پايش اينترنت در آخرين گزارش خود تأكيد كرده است كه اگرچه شاخص‌هاي فني در ساعات اوليه صبح نشانه‌اي از بهبود بسيار محدود را نشان مي‌دهند، اما هيچ نشانه‌اي از بازگشت قابل‌توجه يا پايدار اينترنت در كشور مشاهده نمي‌شود. البته آنچه در داده‌ها ديده مي‌شود بيشتر به نوسان‌هاي جزئي شبكه شباهت دارد تا آغاز فرآيند رفع محدوديت‌ها. مطابق داده‌هاي منتشرشده از سوي نت‌بلاكس پيش از هفته گذشته، سطح اتصال اينترنت كشور در محدوده طبيعي خود قرار داشته است. از آن تاريخ به بعد و طي يك هفته اخير افتي ناگهاني و شديد رخ داده كه منجر به سقوط اتصال به نزديك صفر شده است. در روزهاي بعد، اين وضعيت تقريباً بدون تغيير ادامه يافته و تنها در مقاطعي، اتصالات در كشور به عنوان يك درصد اعلام شده بود. NetBlocks اين بازه را به‌طور مشخص با عنوانSHUTDOWN (خاموشي) مشخص كرده است. ادامه اين وضعيت به معناي آن است كه بخش عمده‌اي از كاربران، كسب‌وكارها، خدمات آنلاين، ارتباطات بين‌المللي و زيرساخت‌هاي ديجيتال كشور عملاً از دسترس خارج مانده‌اند. اتصال ۲ درصدي معمولاً محدود به مسيرهاي خاص، شبكه‌هاي داخلي يا ارتباطات بسيار گزينشي است و قابل استفاده عمومي محسوب نمي‌شود. كارشناسان معتقدند چنين سطحي از اتصال، نه‌تنها پاسخگوي نيازهاي روزمره شهروندان نيست، بلكه امكان فعاليت پايدار براي تجارت الكترونيك، ارتباطات حرفه‌اي، رسانه‌ها و حتي خدمات حياتي وابسته به اينترنت را نيز سلب مي‌كند. در همين حال فارس گزارش داده است كه اكنون شرايط ارتباطي به‌صورت مرحله به مرحله در حال بازگشت به وضعيت عادي است، و در مرحله اول امكان ارسال پيامك فعال شده است، در مرحله بعد فضاي اينترانت داخلي به‌طور كامل وصل خواهد شد و امكانات پيام‌رسان‌هاي داخلي به‌طور كامل در دسترس خواهد بود و در نهايت اينترنت بين‌الملل به وضعيت عادي برخواهد گشت.

    وقتي اينترنت قطع است انتشار گزارش كيفيت، بي‌معناست

انجمن تجارت الكترونيك تهران با انتشار روزشماري از قطعي اينترنت، دسترسي آزاد به اينترنت باكيفيت را مطالبه به‌حقي دانست و انتشار ششمين گزارش كيفيت اينترنت در شرايط فعلي را بي‌معنا خواند. انجمن تجارت الكترونيك تهران در بيانه‌اي اعلام كرد كه بعد از اتصال مجدد همه‌ مردم ايران به اينترنت، در گزارشي وضعيت اينترنت در پاييز و زمستان ۱۴۰۴ را به تفصيل بررسي و منتشر خواهد كرد. در اين بيانه‌ آمده است كه: دي ماه ۱۴۰۴، زمان انتشار گزارش ششم «كيفيت اينترنت در ايران» بود. اما حرف زدن از «كيفيت اينترنت»، در شرايطي كه ايران در يك خاموشي گسترده ديجيتال به سر مي‌برد، بي‌معناست. در اين بيانیه به تبعات و عواقب قطعي اينترنت از جمله از بين رفتن امنيت رواني جامعه، كاهش اميد و انگيزه و اختلال در زندگي روزمره مردم اشاره شد. انجمن تجارت الكترونيك تهران از ديگر پيامدهاي جبران‌ناپذير قطعي اينترنت را توقف دسترسي افراد به كيف پول‌ها و دارايي‌هاي ديجيتال، بي‌اعتمادي به كسب‌وكارهاي ديجيتال و به تبع آن كاهش انگيزه براي كارآفرينان، سرمايه‌گذاران و متخصصان اين حوزه، افزايش بيكاري، افزايش مهاجرت، گسترش استفاده از ابزارهاي ناامن و به تبع آن كاهش امنيت داده برشمرد. انجمن تجارت الكترونيك در انتها عنوان كرد: انجمن تجارت الكترونيك، ضمن مطالبه‌ حق دسترسي آزاد به اينترنت با كيفيت، اعلام مي‌كند كه بعد از اتصال مجدد همه‌ مردم ايران به اينترنت، در گزارشي وضعيت اينترنت در پاييز و زمستان ۱۴۰۴ را به تفصيل بررسي و منتشر خواهد كرد.

    هزينه‌ سنگين قطعي اينترنت براي اقتصاد

درحالي شاهد گسترده‌ترين قطعي سراسري اينترنت ايران هستيم كه براساس آخرين آمارهاي «نت بلاكس» كه پيوست اشاره كرده، هر ساعت قطعي اينترنت معادل يك و نيم ميليون دلار خسارت براي اقتصاد ديجيتال است. هرچند با وجود نبود دسترسي به موتورهاي جست‌وجو مانند گوگل، از جمله آمارهاي داخلي رسمي گفته‌هاي ستار هاشمي وزير ارتباطات در ۳۰ تيرماه است كه گزارشي در مورد وضعيت ارتباطات به مجلس ارايه كرد و گفته بود، در هر دو روز، معادل يك همت به اقتصاد ديجيتال كشور خسارت وارد شد. آماري محافظه‌كارانه كه حتي اگر آن را مبناي تخمين خسارت قرار دهيم به عدد ۳ همت يا بيست ميليون دلار با احتساب هر دلار ۱۵۰ هزار تومان مي‌رسيم. در حقيقت با نبود داده‌هاي شفاف و رسمي از سوي دولت، مانند ديگر حوزه‌ها، برآورد دقيق خسارت اقتصاد ديجيتال، كسب‌وكارهاي آن و ميليون‌ها كاربرش ممكن نيست. باوجود خاموشي ارتباطات در ايران كه از ۱۸ دي‌ماه آغاز شده، حتي شبكه‌هايي كه به صورت مستقيم نيازمند اينترنت نيستند مانند درگاه‌هاي پرداخت هم زيان قابل توجهي را نشان مي‌دهد. در نبود امكان جست‌وجو، دسترسي به‌هاست‌هاي خارج از كشور و نبود امكان ارسال و دريافت پيامك، تعداد تراكنش‌ها افتي بيشتر از ۸۰ درصد را نشان مي‌دهند. روندي هر لحظه ادامه آن به معني بي‌كاري، ورشكستگي، نااميدي و آسيب به زندگي روزمره افراد است اما حتي مشخص نيست دقيقا به چه علتي قطعي‌هاي سال‌هاي گذشته و ناكارآمدي آن تجربه نشده يا حداقل ۲۰ سال توسعه شبكه ملي ارتباطات (اينترنت ملي) با سرمايه‌گذاري كلان دولتي كه حتي نتوانست اعتماد و اقبال عمومي را به دنبال داشته باشد و امروزه حتي امكان ارايه خدماتي كه روي همين بستر توسعه پيدا كرده‌اند به صورت كامل در دسترس نيست و اينترنت ملي هم به صورت طبقاتي ارايه مي‌شود. بر اساس گزارشي كه با عنوان «هزينه سنگين قطع اينترنت براي اقتصاد» براي محاسبه زيان قطع اينترنت در سال ۱۴۰۱ منتشر شده، ايران در آن سال ۱۲ هزار ۶۲۴ ساعت محدوديت دسترسي به شبكه اجتماعي و ۵۱۶ ساعت قطع دسترسي به اينترنت را تجربه كرد كه اين چالش‌ها منجر به ۹۲۰ ميليون دلار زيان در اقتصاد كشور شد. امسال قطعاً اوضاع دشوارتر است زيرا محدوديت شبكه‌هاي اجتماعي همچنان با قوت برقرار است و قطعي اينترنت علاوه بر محدوديت‌هاي دي‌ماه، در جنگ ۱۲ روزه نيز تكرار شد. با اين توضيح اگر در يك سناريوي خوشبينانه فرض كنيم زيان ناشي از محدوديت شبكه‌هاي اجتماعي و قطع اينترنت (حتي با وجود جنگ) نه‌تنها در سال جاري بيشتر نشده بلكه به نصف رسيده باشد، عدد كمي اين زيان در سال جاري حدود ۱۱۷ همت است. در سناريوي بدبينانه مي‌توان رشد ۵۰ درصدي براي اين عدد در نظر گرفت كه در اين شرايط قطع اينترنت معادل ۱۷۵ هزار ميليارد تومان زيان (در يك سال) به مردم وارد كرده است. بديهي است اين اعداد نه‌تنها دقيق نيستند كه در يك اقتصاد بسته غيرشفاف رانتي مي‌توانند اشتباه هم باشند. با اين حال اين روش براي كشور‌هاي ديگر مانند روسيه نيز استفاده شده و تا حدودي قابل‌اعتنا است.

    ارزيابي جبران خسارت

كسب‌وكارهاي اينترنتي در حال انجام است

 در اين ميان معاون وزير ارتباطات با اشاره به اينكه ارزيابي‌ها براي جبران آسيب كسب و كارهاي اينترنتي از محدوديت‌هاي اينترنت و پرداخت خسارت به آنها در حال انجام است، گفت: هنوز گزارش جديدي آماده نشده و به محض آماده‌سازي اطلاع‌رساني لازم انجام خواهد شد. احسان چيت‌ساز- معاون سياست‌گذاري و برنامه‌ريزي توسعه فاوا و اقتصاد ديجيتال- در گفت‌وگو با ايسنا، درباره آسيب كسب وكارهاي اينترنتي از محدوديت‌هاي اينترنت و پرداخت خسارت به آنها، اظهار كرد: قبل از اين اتفاقات جلسه‌اي با كسب و كارها داشتيم و وضعيت آنها را بررسي كرديم. وي افزود: بر اساس ارزيابي دوره جنگ تحميلي ۱۲ روزه، تقريبا به ازاي هر روز حدود ۵۰۰ ميليارد تومان زيان براي كسب و كارها اتفاق افتاده بود. در دوره جديد و اكنون ارزيابي‌ها در حال انجام است تا متوجه شويم وضعيت كسب و كارها چگونه است؛ بنابراين هنوز گزارش جديدي آماده نشده و به محض اينكه آماده شود اطلاع‌رساني لازم انجام مي‌شود. زماني كه اينترنت قطع مي‌شود دسترسي به بلاكچين دچار چالش شده و مي‌تواند مشكلات امنيتي بسياري را براي كسب و كارهاي مرتبط با اين حوزه ايجاد كند. چيت ساز گفت: وزارت ارتباطات متولي قطعي و وصل اينترنت نيست، بلكه اين وزارتخانه متولي فراهم كردن زيرساخت ارتباطي است؛ بنابراين تصميم‌گيري در اين زمينه توسط نهادهاي مسوول اتخاذ مي‌شود. طبق ارزيابي‌هاي انجام شده توسط اين نهاد، كسب و كارهايي كه با بلاكچين در ارتباطات هستند چالش دسترسي به اينترنت برايشان جدي‌تر بوده چراكه بايد بلاك‌چين را بررسي و بر دارايي‌هاي خود و مردم نظارت داشته باشند. معاون وزير ارتباطات همچنين در ادامه صحبت‌هايش تشريح كرد: زماني كه اينترنت قطع مي‌شود دسترسي به بلاكچين دچار چالش شده و مي‌تواند مشكلات امنيتي بسياري را براي كسب و كارهاي مرتبط با اين حوزه ايجاد كند. از سوي ديگر سرويس‌هاي مختلف بين‌الملل مورد نياز، ديتا سنترها و پروتكل‌هاي پر كاربرد مانند ipv6 كه مورد نياز بسياري از كسب و كارهاي حوزه اقتصاد ديجيتال است دچار محدوديت‌ و مشكل مي‌شوند. چيت‌ساز تاكيد كرد: اينترنت، مصداق خون در حوزه اقتصاد ديجيتال است و بدون آن، اين حوزه دچار چالش‌هاي جدي مي‌شود. اميدوار هستيم پس از رفع مشكلات شاهد دسترسي مجدد مردم و كسب و كارهاي اقتصاد ديجيتال به اينترنت براي ارايه خدمات باشيم. معاون وزير ارتباطات با اشاره به پرداخت خسارت به كسب و كارهاي حوزه اقتصاد ديجيتال در پي وقوع جنگ ۱۲ روزه، تصريح كرد: وزارت ارتباطات حدود دو همت منابع با همكاري صندوق نوآوري و شكوفايي به كسب و كارها پرداخت و ارايه كرد تا بتواند بخشي از زيان آنها را جبران كند.