حياط خلوت دولت و نهادهاي قدرت

صداي بورس| يوسف كاووسي، كارشناس اقتصادي نوشت: موضوع خصوصي‌سازي در ايران بر اساس اصل ۴۴ اين بود كه دولت سبك شود و بار آن كاهش يابد. با اين حال، خصوصي‌سازي به معناي واقعي اتفاق نيفتاد. هدف اين بود كه تصديگري دولت كاهش يابد و بخش خصوصي واقعي وارد اقتصاد شود، اما در عمل، خصوصي‌سازي به حياط خلوت دولت و نهادهاي حاكميتي تبديل شد. برخي دارايي‌ها و شركت‌ها براي افراد عادي توانايي خريد نداشتند. بهترين راهكار اين بود كه اين دارايي‌ها در بورس به سهام‌هاي كوچك تقسيم شوند و مردم سهام‌ها را خريداري كنند. اما بيشتر واگذاري‌ها به صورت بلوك انجام شد تا درگيري كمتري با سهامدار خرد ايجاد شود. نمونه آن، خصوصي‌سازي سه بانك دولتي مانند بانك ملت، تجارت و صادرات است؛ اين بانك‌ها عملاً به قلك دولت تبديل شدند و تمامي دستورات و تسهيلات دولت را انجام مي‌دهند. در صنايع فولاد، پتروشيمي و پالايشگاه‌ها، بانك‌ها و نهادهاي قدرت با نفوذ يا پرداخت مبالغ كم، شركت‌ها را خريداري كرده يا از اموال خود شركت‌ها براي پرداخت پيش‌پرداخت استفاده كردند. نمونه‌ها شامل لاستيك دنا، ماشين‌سازي، واگن‌سازي و مجتمع‌هاي فولادي و پالايشگاهي هستند. در برخي موارد، خريداران فاسد بوده يا براي خود يا واسطه‌ها سود گرفته و بيت‌المال را حيف و ميل كرده‌اند. برخي اين موارد از طريق دستگاه قضايي پيگيري و بازگردانده شدند. نتيجه آن شد كه خصوصي‌سازي به اهل خود واگذار نشد. اگر اصل ۴۴ به معناي واقعي اجرا مي‌شد، دولت سبك مي‌شد و بار آن كاهش مي‌يافت. امروز مشكل عمده اين است كه بدنه دولت سنگين است و بار بزرگي بر بودجه تحميل مي‌كند. بخشي از واگذاري‌ها نيز در قالب رد ديون به بانك‌ها و شركت‌هاي بزرگ انجام شد، اما چون اين بخش‌ها توانايي اداره نداشتند، كارخانه‌ها و شركت‌ها به ورشكستگي كشانده شدند. در مجموع، خصوصي‌سازي واقعي اتفاق نيفتاد و بسياري از دارايي‌ها به نهادهاي قدرت مانند ستاد اجرايي فرمان حضرت امام، بنياد مستضعفان، قرارگاه خاتم و بنيادهاي ديگر منتقل شد.