داستان تراستيها
از زماني كه تحريمها عليه ايران شروع و ترامپ از برجام خارج شد، عملا فروش نفت ايران با مشكل روبهرو شد، بازارهاي هدف كاهش پيدا كرد و نقل و انتقال پولي نيز با مشكل مواجه شد.
از زماني كه تحريمها عليه ايران شروع و ترامپ از برجام خارج شد، عملا فروش نفت ايران با مشكل روبهرو شد، بازارهاي هدف كاهش پيدا كرد و نقل و انتقال پولي نيز با مشكل مواجه شد.
از آن جايي كه خود دولت در نقل و انتقال پول مشكل داشت و مستقيما نميتوانست كالا بفروشد و از طرفي بخش خصوصي قوي در اين حوزه وجود نداشت يا اينكه اعتماد لازم به اين بخش نبوده، كاري كه در عمل صورت گرفت اين بود كه فروش نفت را به نهادها و افراد مختلفي واگذار كردند. به گفته يك فعال اقتصادي، اين مسير در نهايت به شكلگيري تراستيها انجاميد و در اين مدت بخش زيادي از فروش نفتمان كه توسط افراد حقيقي انجام شده مورد سوءاستفاده قرار گرفته است.
كاهش درآمد صادرات غيرنفتي
طبق اعلام گمرك، در ۹ ماه امسال ميزان صادرات غيرنفتي حدود ۱۱۸.۹ ميليون تن و به ارزش ۴۱.۲ ميليارد دلار بوده كه در مقايسه با مدت مشابه سال قبل، افزايش ۱.۰۲ درصدي در وزن و كاهش ۵.۷۸ درصدي در ارزش دلاري داشته است.
براساس آمارهاي منتشر شده گمرك در ۹ ماهه سال ۱۴۰۴، ميزان صادرات غيرنفتي، حدود ۱۱۸.۹ ميليون تن و به ارزش ۴۱.۲ ميليارد دلار بوده كه در مقايسه با مدت مشابه سال قبل، افزايش ۱.۰۲ درصدي در وزن و كاهش ۵.۷۸ درصدي در ارزش دلاري داشته است. همچنين ميزان واردات كشور در اين مدت، با افزايش ۲.۷۵ درصدي در وزن و كاهش ۱۵.۲۳ درصدي در ارزش دلاري در مقايسه با مدت مشابه سال گذشته، به ارقام ۲۹.۳ ميليون تن و ۴۴.۲ ميليارد دلار رسيده است.
طي ۹ ماهه سال ۱۴۰۴، بيشترين ميزان صادرات كشور، به مقصد كشورهاي چين با رقمي بالغ بر۱۰ هزار و ۲۱۲ ميليون دلار و سهم ۲۴.۷۶ درصد از كل ارزش صادرات، عراق با ۷۳۹۶ ميليون دلار و سهم ۱۷.۹۳ درصد، امارات متحده عربي با ۵۸۱۶ ميليون دلار و سهم ۱۴.۱۰ درصد، تركيه با ۵۰۰۵ ميليون دلار و سهم ۱۲.۱۳ درصد و كشور افغانستان با ۱۸۷۸ ميليون دلار و سهم ۴.۵۵ درصد از كل ارزش صورت گرفته است.
براساس اين گزارش، طي ۹ ماهه سال ۱۴۰۴، كشور امارات متحده عربي، با اختصاص رقمي بالغ بر۱۳هزار و ۵۳۳ ميليون دلار و سهمي در حدود ۳۰.۶۵ درصد از كل ارزش واردات، در جايگاه نخست كشورهاي طرف معامله قرار گرفته است.
همچنين كشورهاي چين با ۱۲ هزار و ۱۰۸ ميليون دلار و سهم۲۷.۴۲ درصد، تركيه با ۷۰۱۲ ميليون دلار و سهم ۱۵.۸۸ درصد، هند با ۱۴۱۱ ميليون دلار و سهم ۳.۲۰ درصد و آلمان با ۱۲۸۳ ميليون دلار و سهم ۲.۹۱ درصد از كل ارزش واردات، جزو كشورهاي عمده طرف معامله واردات بودهاند.
طي ۹ ماه سال ۱۴۰۴، ميزان ترانزيت خارجي كشور به وزن ۱۵.۶ ميليون تن بوده كه نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶.۸۴ درصد كاهش داشته است.
كارشناسان معتقدند افت ارزش صادرات ناشي از «محدوديت شركاي تجاري» و «فروش كالاهاي با ارزش افزوده پايين» است. همچنين «محدود شدن واردات طلا به كشور» و «افت واردات ماشين آلات» به عنوان دلايل كاهش ارزش واردات ذكر ميشود؛ آماري كه ميتواند نشانه ديگري از عمق ركود در بخش توليد باشد.
شبكههاي تراستي در تجارت ايران چگونه شكل گرفتند؟
اما اينكه چرا درآمد ارزي حاصل از صادرات ايران در اين سالها در سراشيبي قرار گرفته، را ميتوان از لابه لاي صحبتهاي مهراد عباد عضو هيات نمايندگان اتاق تهران در گفتوگو با ايسنا بهتر درك كرد. او از چگونگي شكلگيري و فعاليت شبكههاي تراستي در تجارت ايران روايت جديدي را مطرح كرده است.
به گفته او، از زماني كه تحريمها عليه ايران شروع و ترامپ از برجام خارج شد، عملا فروش نفت ايران با مشكل روبه رو شد، بازارهاي هدف كاهش پيدا كرد و نقل و انتقال پولي نيز با مشكل مواجه شد. از طرفي ديگر قبلا خود دولت صادرات نفت را انجام ميداد و عملا بخش خصوص در صادرات نفت و گاز دخالتي نداشته و فقط درصد خيلي محدودي در صنايع پايين دستي نفت و گاز توسط بخش خصوصي انجام ميشده كه ميزان بسيار كمي از گردش مالي صنعت نفت ايران را در بر ميگيرد. از آن جايي كه خود دولت در نقل و انتقال پول مشكل داشت و مستقيما نميتوانست كالا بفروشد و از طرفي بخش خصوصي قوي در اين حوزه وجود نداشت يا اينكه اعتماد لازم به اين بخش نبوده، كاري كه در عمل صورت گرفت اين بود كه فروش نفت را به نهادها و افراد مختلفي واگذار كردند.
برخي صرافيها هم در كنار تراستيها فعال بودند
اين فعال اقتصادي، عنوان كرده، اگر بودجه را ببينيم يك بخشي از فروش نفت در بودجه ميآيد اما مابقي آن خيلي شفاف نيست كه چه اتفاقي برايش ميافتد. در نتيجه دولتها آمدند از طريق برخي افراد اين كار را انجام دادند كه به تراستيها مشهور شدند. شايد تا پنج سال پيش اگر كسي اسم «تراستي» را ميگفت نوعي تابو بود، اما در يكي دو سال اخير در خبرها و رسانهها زياد شنيده شده و مسوولان هم آن را عنوان ميكنند.
اين عضو هيات نمايندگان اتاق تهران با بيان اينكه موضوع تراستيها حدود يك دهه در تجارت ايران وجود داشته گفت: براي برخي از اين افراد حتي دادگاههايي تشكيل شد و متهم شدند و برخيشان هم به كسب و كارشان برگشتند، ولي هنوز هم وجود دارند. از طرف ديگر يكسري صراف هم وجود داشتند كه نقل و انتقال را از طريق واسطهها انجام ميدادند و نفت را به شركتهاي كوچكتر ميفروختند، بنابراين برخي از اين صرافيها هم عملا دخيل بودند و در نتيجه بخش زيادي از پول نفت ما كه صادر شده بازنگشته است.
فروش نفت به وسيله تراستيها مورد سوءاستفاده قرار گرفت
عباد تصريح كرد: در سالهاي گذشته بسيار شنيدهايم كه ۶ ميليارد در كره يا در قطر بلوكه شد يا با كالايي مثل چاي با كشورهاي مختلف تهاتر شده است. در پنج - شش سال گذشته وقتي روساي بانك مركزي ميخواستند بازار را آرام كنند ميگفتند اين پولها فردا روزي برميگردد ولي در واقع هيچوقت اين پولها برنگشت اما بخش زيادي از فروش نفتمان كه توسط افراد حقيقي انجام شده مورد سوءاستفاده قرار گرفت، در واقع مساله اين است كه بازگرداندن ارز براي آنها هم كار سادهاي نيست مگر آنكه بخواهند چمداني پول را جابهجا كنند ولي همان مشكلات سابق نقل و انتقال پول هم براي اين افراد وجود دارد چرا كه عملا هيچ بانكي كار نميكند.
عضو هيات نمايندگان اتاق تهران اضافه كرد: در نتيجه افراد سود جويي در بين اين جريانات بودند ولي آنچه مشخص است اين موضوع است كه دولت و بخش خصوصي هيچ كدام نميتوانند به درستي نقل و انتقال پول را انجام دهند، درنتيجه به اين مشكل برخوردهايم.
عباد با تصريح اين موضوع كه خوشبختانه دولت چهاردهم در حال برخورد با اين گروهها به دليل هدر رفت منابع و فسادي كه وجود داشت است، گفت: بخش خصوصي شايد بتواند فروش نفت را انجام دهد ولي زيرساخت براي آن فراهم نيست و ممكن است مدتي زمان ببرد، چرا كه مثلا بخش خصوصي ناوگان حمل و نقل ندارد در نتيجه آنها هم بايد همان مسير تراستيها را بروند. در واقع با تحريمهاي فشردهاي كه وجود دارد راه را براي همه بستهاند و بخش خصوصي به سختي ميتواند اين كار را انجام دهند.
اين عضو هيات نمايندگان اتاق تهران با ارايه راهكاري براي فروش نفت در شرايط تحريمي فعلي گفته است: در حال حاضر در ايران هم خام فروشي داريم و هم خام سوزي. يعني نفت و گازمان را خام صادر ميكنيم. هرچقدر بتوانيم اين نفت و گاز را پالايش كنيم و به موادي تبديل كنيم كه غيرتحريمي هستند فروششان راحت ميشود و بخش خصوصي در اين زمينه فعال است و كلي محصولات نفت و گاز وجود دارد كه در ايران توليد نميشود.
بنابه گفته اين فعال اقتصادي؛ ما فقط يكسري محصولات پايين دستي ساده داريم كه تكنولوژي آن از ۳۰ سال پيش توليد ميشده است. بهتر است در اين حوزه سرمايهگذاري شود و خيلي از شركتهاي دانشبنيانمان وارد حوزه نفت و گاز شوند. در حال حاضر خيلي از شركتهاي دانش بنيان ما به سمتاي تي رفتهاند، ولي ظرفيت بالايي در نفت و گاز وجود دارد. بايد يكسري كارها انجام شود كه شايد يكي از مهمترين آنها اين باشد كه ارتباط عادي با دنيا برقرار شود تا بتوانيم نفتمان را بفروشيم. راه ديگر اين است كه پالايش بيشتري از نفت و گاز صورت بگيرد تا بتوانيم محصولات «هاي تك» از آنها استخراج كنيم.
