ونزوئلا چه مقدار به بازار نفت جهان كمك ميكرد؟
بي تفاوتي بازار جهاني نفت، به دليل اينكه بازار ميداند كه در كوتاهمدت، صنعت نفت ونزوئلا، بيشتر يك هزينه و دردسر است تا درآمد، زيرا سالها از سرمايهگذاري و تكنولوژي محروم بوده است.
بي تفاوتي بازار جهاني نفت، به دليل اينكه بازار ميداند كه در كوتاهمدت، صنعت نفت ونزوئلا، بيشتر يك هزينه و دردسر است تا درآمد، زيرا سالها از سرمايهگذاري و تكنولوژي محروم بوده است.
فريدون بركشلي، رييس مركز مطالعات انرژي وين در یادداشتی در خبرگزاری مهر عنوان کرد؛ بامداد روز دوم ژانويه، نيروي هوايي امريكا، وارد كاراكاس شد و پرزيدنت نيكلاس مادورو رييسجمهور اين كشور را ربود.امريكا ۳۵ سال پيش هم يك بار، اينبار اين سناريو را در پاناما اجرا كرده بود و دانيل اورتگا رييسجمهور اين كشور را دستگير و در دادگاههاي امريكا به ۳۰ سال زندان محكوم كرده بود. در ميان بهت و حيرت دنيا، پرزيدنت ترامپ اعلام كرد كه تا اطلاع ثانوي، امريكا ونزوئلا را اداره خواهد كرد. مادورو به اتهام قاچاق مواد مخدر دستگير شد، اما ترامپ، بيوقفه صنعت نفت ونزوئلا را در كانون ملاحظات خود مطرح ميكند. ونزوئلا صاحب بزرگترين ذخاير نفتي جهان است. با تسلط بر مخازن نفتي اين كشور، امريكا تقريباً ۴۰ درصد منابع نفتي جهان را در اختيار خواهد داشت. به علاوه بيش از ۹۰ درصد منابع نفتي نيكره غربي هم تحت تسلط امريكا قرار ميگيرد. اين يعني يك امپراتوري نفتي بيبديل در تاريخ صنعت نفت جهان و بازنويسي ژيوپليتيك انرژي. تا دقايقي پيش از شروع به نگارش اين متن، بازارهاي بينالمللي نفت را چك ميكردم. بازارها، بيتفاوت از كنار اين موضوع رد شدند. دليل تقريباً مشخص است. در كوتاهمدت و ميانمدت، قرار نیست اتفاق خاصي را شاهد باشيم. ونزوئلا در دهههاي ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ بزرگترين توليدكننده اوپك بود. البته در همان دوره هم دولتهاي ونزوئلا با ساختار قراردادهاي نفتي اين كشور با شركتهاي امريكايي مشكل داشتند. بعد از روي كار آمدن، دولتهاي چپگرا، ونزوئلا در فواصلي، شروع به ملي كردن بخشهاي مختلف صنعت نفت كرد. با فاصله گرفتن كمپانيهاي بينالمللي از ونزوئلا، توسعه صنعت نفت اين كشور افت كرد. با روي كار آمدن دولت هوگو چاوز، افت توليد و مشكلات صنعت نفت اين كشور سرعت گرفت. البته در برههاي كه قيمتهاي جهاني نفت بالا بودند، ونزوئلا با توليد و صادرات محدود هم فعاليتهاي جاري را ادامه ميداد. ليكن پس از افت چشمگير قيمتها، شرايط براي اقتصاد اين كشور در كل و بالاخص صنعت نفت ونزوئلا رو به وخامت گذارد. اين نكته را بگويم كه ساختار بخش بالادستي صنعت نفت ونزوئلا با بيشتر كشورهاي توليدكننده نفت متفاوت است. نفت ونزوئلا سنگين و خيلي سنگين است. كمتر پالايشگاههايي در دنيا ميتوانند اين نفت را پالايش كنند. ونزوئلا يك پالايشگاه بزرگ با ظرفيت ۱/۳ ميلیون بشكه در تگزاس در اختيار داشت و بخش اعظم نفت سنگين و خيلي سنگين ونزوئلا به ان پالايشگاه ميرفت. اين پالايشگاه در سال ۲۰۱۹ توسط امريكا مصادره شد. اما از سويي، نفت شيل امريكا، بسيار سبك است. لذا امريكا نياز مبرمي به نفت سنگين ونزوئلا دارد تا با مخلوط كردن آنها، نفت مطلوب و قابل پالايش، به دستايد. ميبينيم كه در ۲۰۲۵ و در كشايش تمام اختلافات مابين ترامپ و مادورو، كمپاني شورون امريكا، مجوز بهرهبرداري از ميادين ونزوئلا را كسب كرد. البته كانادا هم در استان البرتا، نفت خيلي سنگين در اختيار دارد و از طريق خط لوله به امريكا صادر ميكند. اما پس از اختلافات دو كشور بر سر نظام تعرفههاي ترامپ، صادرات كانادا به امريكا با برخي وقفهها و ترديدها مواجه شده است. حجم ذخاير ۳۰۰ ميليارد بشكهاي ونزوئلا، با ترديدهايي روبروست. فكر ميكنم كه بخشي از آن ساختگي و مربوط به روشهاي هوگو چاوز باشد. اما نكته اصلي و مهم، اين است كه آنچه امروز با عنوان ذخاير نفتي ونزوئلا، مطرح ميشود، تنها بخشي از ذخاير ونزوئلاست كه كمپانيهاي بينالمللي در دهههاي گذشته به انها پرداختهاند. ونزوئلا ذخاير خيلي غني نفت و ساير معادن كمياب و استراتژيك در بخشهاي شرقي كشور در اختيار دارد. اين مخازن بزرگتر از آنچه اكنون در مورد ونزوئلا گفته ميشود هستند. اداره اطلاعات انرژي امريكا، وابسته به وزارت انرژي امريكا از طريق نقشههاي ماهوارهاي تايبد كرده است كه ذخاير نفتي ونزوئلا، خيلي بيشتر از آن است كه امروزه از آن ميدانيم. اما برگرديم به بيتفاوتي بازار جهاني نفت، همانطور كه اشاره كردم، بازار ميداند كه در كوتاهمدت، صنعت نفت ونزوئلا، بيشتر يك هزينه و دردسر است تا درآمد. صنعت نفت ونزوئلا در طول سالها بيبهره بودن از سرمايهگذاري و تكنولوژي، پتانسيل خود را از دست داده است. تجهيزات فرسوده و مستهلك شدهاند. نفت خامهاي سنگين و داراي سولفور بالا نيازمند، بهرهگيري از تكنولوژيهاي مدرن هستند. در جريان اعتصابات كاركنان صنعت نفت ونزوئلا در سالهاي ۲۰۰۱ و ۲۰۰۲، تقريباً نيمي از كاركنان فني صنعت نفت، كنار گذاشته شدند و بسياري ونزوئلا را ترك كردند. در سالهاي اخير صنعت نفت ونزوئلا به يمن حمايت ايران و چين، سرپا مانده است. مجموع سرمايهگذاريهاي نفتي چين در ونزوئلا ۱۲تا۱۴ ميليارد دلار براورد ميشود. در مورد سرمايهگذاريهاي ايران در صنعت نفت ونزوئلا، ارقام مشخصي در دسترس نيست. در اخبار رقم ۲ ميليارد دلار ذكر ميشود. احتمالاً رقم بالاتر است. البته ايران در صنايع ديگري مانند پتروشيمي و خودروسازي هم سرمايهگذاري كرده است. بديهي است كه نظام ديپلماسي اقتصادي و انرژي كشور لازم است نسبت به نحوه ادامه فعاليتهاي اقتصادي ايران در ونزوئلا برنامهريزي و مذاكره كند. ديپلماسي اقتصادي كشورمان در زمينه هشدار و به صدا در آوردن زنگ خطر و احقاق حقوق سرمايهگذاران ايران در خارج از كشور، كارنامه قابل قبولي نداشته است.
