۱۲۶ هزار تومان؛ عددي كه پرواز را زمينگير كرد
افزايش چشمگير قيمت بليت هواپيما در ماههاي اخير، سفر هوايي را براي بخش بزرگي از طبقه متوسط به رويايي دستنيافتني تبديل كرده است.
افزايش چشمگير قيمت بليت هواپيما در ماههاي اخير، سفر هوايي را براي بخش بزرگي از طبقه متوسط به رويايي دستنيافتني تبديل كرده است. در حالي كه مسوولان دولتي و برخي نمايندگان مجلس، شركتهاي هواپيمايي را مقصر گراني بليت معرفي ميكنند، بررسي دقيق مولفههاي هزينهاي صنعت هوانوردي نشان ميدهد كه آدرسدهي درباره علت اصلي اين گراني، بهطور جدي اشتباه است.
از تيرماه امسال تاكنون نرخ ارز تسعير ايرلاينها حدود ۱.۸ برابر شده و از محدوده ۷۰ هزار تومان به بيش از ۱۲۶ هزار تومان رسيده است. اين در حالي است كه ۶۰ تا ۷۰ درصد هزينههاي شركتهاي هواپيمايي ارزي است و هرگونه جهش در نرخ ارز، مستقيماً بر قيمت تمامشده بليت اثر ميگذارد.
نتيجه اين روند، افزايش قيمت بليت، كاهش تقاضاي سفر و افت چشمگير تعداد پروازها بوده است؛ بهطوري كه طبق آمار انجمن هواپيمايي، تعداد پروازهاي داخلي در ششماهه نخست سال حدود ۱۹ درصد كاهش يافته است.
به گزارش مهر، با وجود اين واقعيتها، مقامات دولتي بدون اشاره به نقش تعيينكننده نرخ ارز و سياستهاي ارزي، توپ گراني بليت هواپيما را به زمين ايرلاينها انداختهاند. اين رويكرد، بهويژه پس از اظهارات اخير سخنگوي سازمان تعزيرات حكومتي، بار ديگر به صدر اخبار بازگشت.
ياسر رايگاني، سخنگوي سازمان تعزيرات حكومتي، در يك نشست خبري گفت: در خصوص بليط هواپيما، لازم است نكتهاي را عرض كنم. بله، آزادسازي طبق اسناد بالادستي انجام شده است، اما متأسفانه در برخي موارد اين آزادسازيها با رهاسازي در بعضي مسيرها و برخي ايام اشتباه گرفته ميشود.
او در ادامه افزود: در يكي از مسيرهاي پروازي داخلي، حدود دو هفته پيش شخصاً در حال رصد بودم؛ پرواز تهران-بوشهر با قيمتي حدود ۹ و نيم ميليون تومان براي يك پرواز داخلي قيمتگذاري شده بود. قاعدتاً در مسير پروازي تهران-مشهد نيز اين اتفاق تكرار ميشود و متأسفانه در برخي مواقع شاهد چنين اتفاقاتي با قيمتهاي بسيار بالا براي پروازهاي كشور هستيم.
رايگاني همچنين تأكيد كرد: آزادسازي انجام شده و ما نيز به موضوع عرضه و تقاضا، رقابت و همه اين موارد قائل هستيم، اما در برخي مواقع قيمتها بهگونهاي افزايش پيدا ميكند كه در حوزه بليت هواپيما با نرخهاي بسيار بالايي مواجه ميشويم.
اطلاعات نادرست به مردم داده ميشود
اين اظهارات اما با واكنش صريح انجمن شركتهاي هواپيمايي مواجه شد. مقصود اسعدي ساماني، دبير انجمن، تأكيد كرد كه سخنگوي سازمان تعزيرات اطلاعات نادرستي به افكار عمومي منتقل كرده است.
مقصود اسعدي ساماني گفت: متأسفانه سخنگوي سازمان تعزيرات اطلاعات نادرستي را به مردم منتقل ميكند؛ چراكه نرخ سقف پرواز تهران-بوشهر حدود ۶ ميليون و ۱۰۰ هزار تومان است و احتمالاً نرخ ۹.۵ ميليون توماني اعلامشده مربوط به پروازهاي بيزينسكلاس بوده است. ساماني افزود: برخلاف اظهارات سخنگوي محترم سازمان تعزيرات حكومتي، رهاسازي در نرخ بليت هواپيما اتفاق نيفتاده است؛ بلكه قيمت بليت براساس قوانين برنامه پنجم و ششم توسعه و مطابق آراي ديوان عدالت اداري، توسط شركتهاي هواپيمايي و با هماهنگي كامل سازمان هواپيمايي كشوري و شوراي عالي هواپيمايي تعيين ميشود.
نقش كليدي ارز در قيمت بليت
دبير انجمن شركتهاي هواپيمايي در ادامه به يكي از مهمترين عوامل افزايش قيمت اشاره كرد و گفت: شوراي عالي هواپيمايي نرخ ارزي هر صندلي را در ارديبهشتماه سال جاري ۴۸ دلار تأييد كرده بود؛ آن زمان نرخ دلار حدود ۶۸ هزار و ۸۸۰ تومان بود. اما از اوايل شهريورماه، بانك مركزي ارز شركتهاي هواپيمايي را به تالار دوم منتقل كرده و اين ارز با نرخي بالاتر از ۱۰۰ هزار تومان و اخيراً حدود ۱۲۶ هزار تومان تأمين ميشود.
او تأكيد كرد: از آنجا كه حدود ۷۰ درصد هزينه عرضه هر صندلي ارزي است، طبيعي است كه اين تغيير نرخ ارز در قيمت تمامشده بليت تأثير بگذارد. نرخهاي جديد به سازمان هواپيمايي اعلام شده و اين موضوع در ستاد تنظيم بازار نيز مطرح و تأييد شده است. ساماني با اشاره به قيمت مسيرهاي داخلي گفت: در حال حاضر سقف نرخ مسير تهران بر مبناي نرخ جديد حدود ۶ ميليون و ۱۰۰ هزار تومان است و قيمتي كه اعلام شده، احتمالاً مربوط به بيزينسكلاس بوده كه تا ۷۵ درصد بالاتر از اكونومي است.
كاهش تقاضا و فروش زير سقف نرخ
به گفته دبير انجمن، برخلاف تصور عمومي، ايرلاينها حتي قادر به فروش بليت با سقف مصوب هم نيستند. او توضيح داد: با توجه به اينكه در فصل كممسافر قرار داريم، اكثر مسيرها بليتها را با ۵۰ درصد يا حتي بيشتر پايينتر از سقف نرخ عرضه ميكنند كه نشاندهنده كاهش شديد تقاضاي سفر هوايي است.
در حالي كه سازمان تعزيرات از «رهاشدگي بازار بليت» سخن ميگويد، شركتهاي هواپيمايي تأكيد دارند كه دولت خود تمام خدماتش را با نرخ روز دلار از ايرلاينها دريافت ميكند.
براساس اعلام انجمن هواپيمايي، حدود ۱۲ درصد هزينه هر پرواز مربوط به ماليات و عوارض دولتي است. اين هزينهها شامل ماليات بر ارزش افزوده، عوارض هلالاحمر، عوارض فرودگاهي، خدمات ناوبري، پاركينگ و نشستوبرخاست است كه همگي بهصورت دلاري محاسبه و معادل ريالي آن دريافت ميشود. حتي شركتهاي وابسته به وزارت دفاع نيز خدمات تعمير و نگهداري را با نرخ دلار آزاد ارايه ميكنند. از سوي ديگر، وزارت صمت از شهريورماه امسال تأمين ارز قطعات و تجهيزات هواپيما را به تالار دوم مركز مبادله منتقل كرده كه هزينهها را باز هم افزايش داده است.
شوك ۲۴ برابري قيمت سوخت هواپيما
يكي از مهمترين ضربهها به صنعت هوايي، آزادسازي قيمت سوخت هواپيما بوده است. بر اساس بخشنامه شركت ملي پالايش و پخش فرآوردههاي نفتي، قيمت هر ليتر سوخت هواپيما از ۶۰۰ تومان به ۱۱ هزار و ۳ تومان افزايش يافت كه با احتساب ماليات بر ارزش افزوده به حدود ۱۴ هزار و ۳۰۰ تومان ميرسد؛ افزايشي معادل ۲۴ برابر. اين روند در سال آينده نيز ادامهدار خواهد بود. در لايحه بودجه ۱۴۰۵، دولت پيشنهاد داده نرخ سوخت هواپيما به ۶۰ درصد قيمت خريد پالايشگاهي برسد؛ در حالي كه اين عدد در بودجه ۱۴۰۴ حدود ۳۰ درصد بود.
ناوگان فرسوده، تحريم و زمينگيري گسترده
در كنار فشارهاي هزينهاي، صنعت هوايي كشور با بحران ساختاري نيز مواجه است. تحريمها، كمبود قطعات و ناتواني در نوسازي ناوگان باعث شده ۴۰ تا ۴۵ درصد ناوگان زمينگير شود. از حدود ۳۳۰ فروند هواپيماي موجود، بنا به آمارهاي مختلف فقط ۷۵ تا ۱۳۰ فروند فعال هستند؛ در حالي كه نياز كشور دستكم ۵۵۰ فروند هواپيما برآورد ميشود.
ميانگين سن هواپيماهاي عملياتي نيز به ۲۶ تا ۲۷ سال رسيده و بهرهوري ناوگان بهشدت كاهش يافته است. بسياري از هواپيماها توان انجام بيش از دو پرواز در روز را ندارند و نتيجه آن، كاهش عرضه، افزايش تأخير و نارضايتي مسافران است. مجموعه اين عوامل نشان ميدهد كه گراني بليت هواپيما نه نتيجه «رهاسازي نرخ» بلكه حاصل افزايش شديد هزينهها، جهش نرخ ارز، آزادسازي قيمت سوخت و مداخلات متناقض دولتي است. ادامه اين مسير ميتواند به ورشكستگي ايرلاينها، كاهش بيشتر پروازها و دورتر شدن سفر هوايي از دسترس مردم منجر شود؛ واقعيتي كه با فرافكني و متهمكردن شركتهاي هواپيمايي، نهتنها حل نخواهد شد بلكه عميقتر نيز خواهد شد.
