واگرايي شاخص‌هاي بورس

معاملات بورس تهران در آخرين روز كاري هفته در شرايطي به پايان رسيد كه بازهم تصويري دوگانه و شايد متناقض از خود به نمايش گذاشت، تصويري كه در ماه‌هاي اخير بارها تكرار شده و نشان مي‌دهد كه شاخص‌هاي بورسي لزوما نشان‌دهنده حال و هواي كلي بازار نيست. درحالي كه شاخص كل با اتكا به نمادهاي بزرگ‌هاي و شاخص رشد قابل توجهي را ثبت كرد و بدنه اصلي بازار كه شامل سهام كوچك و متوسط مي‌شود همچنان زير فشار عرضه قرار دارند و اين موضوع باعث شده كه شاخص كل هم وزن در محدوده قرار گيرد. اين موضوع به روشني نشان مي‌دهد كه جريان نقدينگي هدفمند محتاط و گزينشي در حال حركت است. 

در پايان معاملات روز چهارشنبه، شاخص كل بورس تهران با رشد ۷۲ هزار و ۷۳۲ واحدي، معادل ۱.۷ درصد در سطح ۴ ميليون و ۳۶۰ هزار واحد ايستاد. اين رشد پرقدرت در نگاه نخست مي‌تواند اين تصور را ايجاد كند كه بازار روزي كاملا مثبت را پشت سر گذاشته است، اما بررسي دقيق‌تر تركيب معاملات نشان مي‌دهد كه موتور اصلي اين صعود، تقاضا در نمادهاي بزرگ و اثرگذار بوده است؛ نمادهايي كه وزن بالايي در محاسبه شاخص كل دارند و عمدتا شامل شركت‌هاي بزرگ، صادرات‌محور و صنايع كالامحور مي‌شوند.

در اين ميان، صنايع فلزي، معدني، پتروشيمي و برخي نمادهاي پالايشي بار ديگر در كانون توجه بودند. رشد نرخ دلار آزاد، انتظارات تورمي و اميدواري به بهبود سودآوري شركت‌هاي دلاري در گزارش‌هاي فصلي، باعث شده اين گروه‌ها جذابيت بيشتري براي سرمايه‌گذاران بزرگ و حقوقي‌ها داشته باشند. از سوي ديگر، برخي بازيگران عمده بازار با استفاده از فضاي مثبت شاخص كل، تلاش كردند تصويري باثبات از بازار ارايه دهند؛ هرچند اين ثبات، بيشتر ظاهري و محدود به راس بازار بود.

در نقطه مقابل، شاخص كل هم‌وزن كه نماي بهتري از وضعيت كلي بازار و عملكرد متوسط نمادها ارايه مي‌دهد، با افت ۵ هزار و ۳۶ واحدي معادل منفي ۰.۴۴ درصد به سطح يك ميليون و ۱۲۷ هزار واحد عقب‌نشيني كرد. اين كاهش نشان مي‌دهد كه بخش بزرگي از بازار، نه‌تنها از رشد شاخص كل منتفع نشده، بلكه با فشار فروش نيز مواجه بوده است.

سهام كوچك و متوسط، به‌ويژه در گروه‌هايي كه وابستگي مستقيم به نرخ ارز ندارند يا از چشم‌انداز سودآوري كوتاه‌مدت روشني برخوردار نيستند، روز چهارشنبه اصلاح موقت قيمتي را تجربه كردند.كم‌عمق بودن معاملات در اين نمادها، ترديد معامله‌گران خرد و نبود محرك‌هاي تازه، باعث شده تقاضاي قدرتمندي در اين بخش از بازار شكل نگيرد. اين وضعيت، واگرايي ميان دو شاخص اصلي بازار را تشديد كرده و بر نگراني فعالان نسبت به پايداري رشد شاخص كل افزوده است.

بررسي جريان نقدينگي در معاملات روز اخير، تصوير محتاطانه‌تري از رفتار سرمايه‌گذاران ارايه مي‌دهد. آمارها نشان مي‌دهد كه مجموع ارزش معاملات سهام، حق‌تقدم و صندوق‌هاي سهامي به حدود ۲۹ هزار و ۷۲۸ ميليارد تومان رسيده و حجم معاملات نيز ۶۱.۴ ميليارد برگه سهم بوده است؛ ارقامي كه از نظر ظاهري قابل قبول به نظر مي‌رسند، اما جزييات آنها نكات مهمي را آشكار مي‌كند.

سرانه فروش هر كد حقيقي با رقم ۹۴.۶ ميليون تومان به‌طور معناداري بالاتر از سرانه خريد ۷۳.۸ ميليون توماني قرار گرفت. نتيجه اين اختلاف، ثبت قدرت خريد منفي ۱.۲۸ بود؛ شاخصي كه نشان مي‌دهد كفه ترازو به نفع فروشندگان سنگيني كرده است. در چنين شرايطي، طبيعي است كه خروج پول حقيقي از بازار شدت بگيرد. روز چهارشنبه حدود يك هزار و ۷۹۳ ميليارد تومان پول حقيقي از بازار سهام خارج شد؛ رقمي كه نمي‌توان آن را ناديده گرفت.

اين خروج نقدينگي نشان مي‌دهد بخش قابل توجهي از سرمايه‌گذاران خرد، با وجود رشد شاخص كل، ترجيح داده‌اند ريسك كمتري را بپذيرند يا در حاشيه بازار منتظر شفاف‌تر شدن شرايط بمانند. تجربه‌هاي گذشته نيز به آنها آموخته كه رشدهاي مبتني بر چند نماد محدود، الزاما به معناي آغاز يك روند صعودي فراگير نيست.

    خروج نقدينگي از صندوق‌ها

يكي از نكات قابل توجه معاملات اين روز، تداوم خروج پول از صندوق‌هاي سرمايه‌گذاري درآمد ثابت بود. بر اساس داده‌هاي منتشرشده، خالص ورود پول به اين صندوق‌ها منفي يك هزار و ۷۰۵ ميليارد تومان ثبت شده است. اين اتفاق مي‌تواند تفاسير متفاوتي داشته باشد. از يك سو، خروج پول از صندوق‌هاي درآمد ثابت مي‌تواند نشانه‌اي از افزايش ريسك‌پذيري بخشي از سرمايه‌گذاران باشد؛ سرمايه‌گذاراني كه با كاهش جذابيت نسبي بازدهي ثابت، به دنبال فرصت‌هاي سودآورتري در بازارهاي ديگر هستند. اما از سوي ديگر، اين نقدينگي الزاما به بازار سهام وارد نشده و بخشي از آن ممكن است به بازارهاي موازي مانند طلا، ارز يا حتي سپرده‌هاي بانكي كوتاه‌مدت منتقل شده باشد.

بنابراين نمي‌توان به‌طور قطعي گفت كه خروج پول از صندوق‌هاي درآمد ثابت، سيگنال مثبتي براي بازار سهام است؛ به‌ويژه وقتي همزمان شاهد خروج پول حقيقي از خود بازار سهام نيز هستيم.

آمار پاياني بازار بار ديگر نشان داد كه به‌‌رغم سبز بودن شاخص كل، فضاي عمومي بازار همچنان تحت تاثير عرضه قرار دارد. در پايان معاملات، ۵۲۴ نماد در محدوده منفي و تنها ۳۰۰ نماد در محدوده مثبت قرار داشتند. اين نسبت به‌خوبي نشان مي‌دهد كه اكثريت نمادها روزي منفي يا كم‌رمق را پشت سر گذاشتند.

ارزش سفارش‌هاي خريد در سطح ۱۰ هزار و ۶۳۴ ميليارد تومان ثبت شد، در حالي كه ارزش سفارش‌هاي فروش حدود يك هزار و ۹۲۴ ميليارد تومان بود. همچنين تعداد صف‌هاي فروش با ۳۲۷ صف، اختلاف محسوسي با ۱۳۵ صف خريد داشت. اين داده‌ها تاييد مي‌كند كه فشار فروش، به‌ويژه در نمادهاي كوچك‌تر، همچنان بالاست و تقاضاي قوي و فراگير هنوز به بازار بازنگشته است.

رفتار دوگانه بازار را مي‌توان حاصل چند عامل همزمان دانست. نخست، اختلاف ديدگاه ميان سرمايه‌گذاران بزرگ و خرد است. بازيگران عمده بازار، با تمركز بر نمادهاي شاخص‌ساز و دلاري تلاش مي‌كنند از موج‌هاي مقطعي تورمي و ارزي بهره‌مند شوند، در حالي كه سرمايه‌گذاران خرد، تحت تاثير خاطرات افت‌وخيزهاي گذشته، محتاط‌تر عمل مي‌كنند.

دوم، نبود چشم‌انداز شفاف از سياست‌هاي كلان اقتصادي، نرخ بهره و وضعيت بازار ارز، باعث شده تصميم‌گيري براي بخش بزرگي از بازار دشوار باشد. تا زماني كه تكليف اين متغيرهاي كليدي مشخص نشود، بعيد است تقاضاي پايدار و همه‌جانبه‌اي وارد بازار شود.

سوم، ساختار فعلي بازار كه وزن بالايي به چند نماد بزرگ داده، باعث شده شاخص كل بيش از آنكه آينه تمام‌نماي بازار باشد، بازتاب‌دهنده نوسانات همين نمادهاي محدود باشد.

معاملات روز چهارشنبه نشان داد كه بورس تهران همچنان در يك فاز گذار و پرابهام قرار دارد. رشد چشمگير شاخص كل، اگرچه توجه‌ها را به خود جلب مي‌كند، اما افت شاخص هم‌وزن، خروج پول حقيقي و برتري عرضه بر تقاضا هشدار مي‌دهد كه بدنه بازار هنوز آماده يك حركت صعودي فراگير نيست.

در چنين فضايي به نظر مي‌رسد استراتژي غالب فعالان بازار، انتخابگري، مديريت ريسك و پرهيز از تصميم‌هاي هيجاني باشد. تا زماني كه ورود نقدينگي جديد و پايدار، افزايش ارزش معاملات و همگرايي شاخص‌ها مشاهده نشود، نمي‌توان از تغيير فاز قطعي بازار سخن گفت. بورس فعلا در حال نمايش دو چهره متفاوت است؛ چهره‌اي سبز در نماي كلي و چهره‌اي محتاط و گاه نگران در عمق بازار.