نمايشگاه هوش مصنوعي؛ حلقه مفقوده اتصال دانش به كاربرد

هوش مصنوعي به يكي از عناصر تعيين‌كننده رشد اقتصاد ديجيتال تبديل شده و نقش آن در بازتعريف مدل‌هاي كسب‌وكار، بهره‌وري و زنجيره ارزش، بيش از هر زمان ديگري برجسته است؛ در همين چارچوب، سياستگذاران و فعالان فناوري بر ضرورت توسعه زيرساخت، حكمراني داده و سرمايه‌گذاري هدفمند تأكيد دارند؛ مسيري كه قرار است در قالب برگزاري نخستين نمايشگاه بين‌المللي هوش مصنوعي ايران، به سمت ارايه راهكار براي پنج چالش اساسي كشور هدايت شود.

نخستين نمايشگاه بين‌المللي هوش مصنوعي ايران با تمركز بر ارايه راهكار در ۵ چالش اساسي كشور از جمله محيط زيست، انرژي، سلامت، امنيت و آموزش اواخر دي ماه برگزار مي‌شود. در اين راستا احسان چيت‌ساز، معاون سياستگذاري و برنامه‌ريزي وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات، در نشست خبري نخستين نمايشگاه هم مصنوعي كه در كارخانه نوآوري آزادي برگزار شد، گفت: هوش مصنوعي عنصر حياتي رشد اقتصاد ديجيتال است و بدون بهره‌گيري از اين فناوري، اقتصاد ديجيتال امكان جهش واقعي نخواهد داشت و صرفاً در سطحي محدود حركت مي‌كند. او با اشاره به تحولات بنياديني كه هوش مصنوعي ايجاد مي‌كند، تصريح كرد: اين فناوري تنها موجب بهبود فرآيندها نمي‌شود، بلكه ساختارهاي موجود را بازتعريف مي‌كند؛ از مدل‌هاي كسب‌وكار و بهره‌وري گرفته تا فرصت‌هاي شغلي و زنجيره ارزش. به همين دليل، هوش مصنوعي مي‌تواند سهم اقتصاد ديجيتال را در توليد ناخالص ملي به شكل معناداري افزايش دهد. چيت‌ساز با بيان اينكه تمركز اصلي وزارت ارتباطات در دولت چهاردهم بر توسعه مبتني بر هوش مصنوعي است، افزود: همانطور كه اين وزارتخانه در دوره‌هاي گذشته بستر گذار از ارتباطات سنتي به پهن‌باند را فراهم كرد، اكنون نيز ماموريت دارد زيرساخت‌هاي لازم براي هم‌افزايي داده، توان پردازشي و الگوريتم را مهيا كند.

    حكمراني داده  و شكل‌گيري بازار هوش مصنوعي

معاون وزير ارتباطات با اشاره به اقدامات انجام‌شده در اين حوزه گفت: براي شكل‌گيري يك زيست‌بوم پايدار هوش مصنوعي، تدوين پيش‌نويس سند حكمراني داده در دستور كار قرار گرفته و هم‌زمان، سند بازارگاه داده با همكاري وزارت امور اقتصادي و دارايي در حال نهايي‌سازي است. وي تأكيد كرد: حضور شركت‌هاي بزرگ زيرساختي براي رشد اين زيست‌بوم ضروري است، چراكه اين بازيگران مي‌توانند موتور اصلي نوآوري و انتقال فناوري به بخش‌هاي مختلف اقتصاد ديجيتال باشند. در همين راستا، چارچوب فعاليت اپراتور هوش مصنوعي در سازمان تنظيم مقررات تدوين و به تصويب رسيده است. چيت‌ساز با تشريح جزييات اين طرح اعلام كرد: اپراتور هوش مصنوعي فعاليت خود را با حداقل ظرفيت پردازشي ۲۰۰ آغاز خواهد كرد و اين ظرفيت هر سال ۵۰ درصد افزايش مي‌يابد. مصوبه مربوطه هفته گذشته در هيات دولت تصويب شده و فراخوان شناسايي شركت‌هاي متقاضي مشاركت، بزودي منتشر مي‌شود.

    به سرمايه‌گذاري ۱۰ ميليارد دلاري  براي جهش اقتصاد ديجيتال نياز داريم

وي در بخش ديگري از سخنان خود به موضوع تأمين مالي پرداخت و گفت: براي افزايش سهم اقتصاد ديجيتال از حدود ۴ درصد فعلي به ۱۰ درصد، كشور به رشدي بيش از دو برابر و سرمايه‌گذاري نزديك به ۱۰ ميليارد دلار نياز دارد. چيت‌ساز افزود: با وجود محدوديت‌ها، از ابتداي فعاليت دولت چهاردهم تاكنون ۱.۶۸ ميليارد دلار سرمايه‌گذاري در لايه‌هاي زيرساختي انجام شده كه شامل يك ميليارد دلار در بخش ارتباطات و ۶۸۰ ميليون دلار در حوزه زيرساخت‌هاي پردازشي است. معاون سياستگذاري و برنامه‌ريزي وزارت ارتباطات با تأكيد بر پايداري اقتصادي پروژه‌ها گفت: براي ايجاد بازار مطمئن، سياست خريد تضميني خدمات از اپراتورهاي هوش مصنوعي در دستور كار قرار گرفته تا زمينه فعاليت اقتصادي پايدار براي اين بخش فراهم شود. وي همچنين به اهميت نيروي انساني اشاره كرد و افزود: پلتفرم «ايران ديجيتال» با هدف تربيت ۵۰۰ هزار نيروي متخصص ارشد در حوزه هوش مصنوعي و اقتصاد ديجيتال طراحي شده است. اگرچه كشور از نظر ظرفيت انساني وضعيت مناسبي دارد، اما تأخير در توجه به اين حوزه، چالش‌هايي در حفظ اين نيروها ايجاد كرده و تمركز فعلي بر استفاده حداكثري از توان داخلي است.

    هشدار نسبت به كاهش سرمايه انساني  در حوزه فناوري‌هاي نو

معاون سياستگذاري و برنامه‌ريزي وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات در ادامه نشست خبري نمايشگاه هوش مصنوعي ايران، با اشاره به چالش‌هاي جدي منابع انساني در كشور اعلام كرد: بررسي‌هاي انجام‌شده نشان مي‌دهد طي سه سال اخير حدود ۲۷ درصد از نيروهاي متخصص فعال در اين حوزه از چرخه فعاليت خارج شده‌اند؛ موضوعي كه زنگ خطر جدي براي آينده اقتصاد ديجيتال به شمار مي‌رود. چيت‌ساز با تأكيد بر ضرورت جبران اين روند افزود: در چنين شرايطي، اجراي طرح «ايران ديجيتال» مي‌تواند بستري موثر براي بازسازي سرمايه انساني، آموزش نيروهاي توانمند و تزريق مجدد مهارت به بدنه اقتصاد ديجيتال كشور باشد. وي به تعامل وزارت ارتباطات با نهادهاي تأمين مالي اشاره كرد و گفت: همكاري موثري با صندوق نوآوري و شكوفايي شكل گرفته و اين صندوق، مسير حمايت‌هاي خود را به سمت توسعه هوش مصنوعي در لايه‌هاي مختلف، از زيرساخت گرفته تا داده، سوق داده است. چيت‌ساز با بيان اينكه صندوق نوآوري هم‌اكنون پذيراي طرح‌هاي فعال در اين حوزه است، اظهار داشت: پروژه‌هاي بزرگ و قابل توجهي در دست بررسي قرار دارد كه برخي از آنها نيز وارد مرحله تخصيص منابع شده‌اند. هدف‌گذاري ما اين است كه در سال‌هاي آينده، نيمي از منابع اين صندوق به تقويت زيست‌بوم هوش مصنوعي اختصاص يابد.

    تفكيك وظايف دستگاه‌ها  در توسعه هوش مصنوعي

معاون وزير ارتباطات با تشريح اقدامات فني انجام‌شده گفت: تمركز وزارتخانه بر تكميل تمامي لايه‌هاي مورد نياز اين فناوري است. در بخش زيرساخت، مذاكرات و همكاري‌هايي با شركت‌هاي تراز اول بين‌المللي براي تأمين پردازنده‌ها و شكل‌دهي به يك زنجيره تأمين امن در حال انجام است، چراكه بخش عمده سرمايه‌گذاري‌ها در همين لايه تعريف مي‌شود. وي افزود: در حوزه داده و الگوريتم نيز برنامه‌ريزي شده تا با تصويب ماموريت‌هاي مرتبط در نهادهاي مسوول، امكان استفاده از داده‌هاي بلااستفاده موجود در دستگاه‌هاي اجرايي فراهم شود و اين منابع به موتور محرك توسعه هوش مصنوعي تبديل شوند. چيت‌ساز با اشاره به تقسيم كار ملي در اين حوزه تصريح كرد: توسعه لايه كاربرد و اپليكيشن‌هاي مبتني بر هوش مصنوعي عمدتاً در چارچوب ماموريت‌هاي معاونت علمي و فناوري رياست‌جمهوري تعريف شده است. به گفته وي، معاونت علمي از طريق ستاد توسعه هوش مصنوعي تلاش مي‌كند اين فناوري را به سطح كاربردهاي روزمره مردم وارد كرده و پايداري اقتصادي لايه كاربرد را تضمين كند. معاون سياست‌گذاري و برنامه‌ريزي وزارت ارتباطات با اشاره به اهداف برگزاري نخستين نمايشگاه هوش مصنوعي ايران گفت: اين رويداد مي‌تواند به عنوان بخشي موثر از زيست‌بوم، ظرفيت‌هاي كشور به‌ويژه در حوزه كاربرد، بهره‌وري و استفاده اقتصادي از هوش مصنوعي را به فعالان و تصميم‌گيران معرفي كند و زمينه‌ساز رشد همزمان اقتصاد ديجيتال و فناوري‌هاي نوين باشد.

    چرخش رويكرد جهاني  در رويدادهاي هوش مصنوعي

همچنين محمدمهدي اسدي، مديرعامل شركت برگزار‌كننده نخستين نمايشگاه بين‌المللي هوش مصنوعي در نشست خبري اين رويداد با تأكيد بر اهميت راهبردي هوش مصنوعي اظهار كرد: چالش اصلي ايران نه كمبود دانش و استعداد انساني، بلكه نبود يك نظام منسجم تصميم‌سازي و اجرا در حوزه فناوري‌هاي نو است؛ موضوعي كه مي‌تواند فرصت‌هاي بزرگ را به تهديد تبديل كند. او با اشاره به مطالعات انجام‌شده پيش از طراحي نمايشگاه توضيح داد: طي دو سال گذشته، مهم‌ترين نمايشگاه‌ها و رويدادهاي هوش مصنوعي در جهان از آسيا تا خاورميانه مورد بررسي قرار گرفت و نتايج نشان داد كه تمركز جهاني از نشست‌هاي صرفاً نظري به سمت نمايش توانمندي‌هاي واقعي، محصولات و راهكارهاي كاربردي تغيير كرده است. اگرچه همايش‌ها نقش راهنما دارند، اما اين نمايشگاه‌ها هستند كه فناوري را وارد ميدان عمل مي‌كنند و اين دقيقاً همان حلقه‌اي است كه در اكوسيستم فناوري كشور كمتر به آن پرداخته شده است.

    تصوير جهاني هوش مصنوعي افزايش بهره‌وري با هزينه كمتر

اسدي در ادامه با اشاره به داده‌هاي بين‌المللي گفت: بررسي شاخص‌هاي جهاني نشان مي‌دهد كه در فاصله سال‌هاي ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴، كيفيت و كارايي مدل‌هاي هوش مصنوعي رشد قابل توجهي داشته و در مقابل، هزينه توسعه و استفاده از اين فناوري كاهش يافته است. وي ادامه داد: ايالات متحده همچنان بازيگر اصلي سرمايه‌گذاري در اين حوزه محسوب مي‌شود و فاصله معناداري با چين و اروپا دارد؛ ضمن آنكه ميزان به‌كارگيري سازماني هوش مصنوعي در كشورهاي پيشرو بيش از سه برابر افزايش يافته كه نتيجه آمادگي زيرساختي آنهاست. اسدي با مقايسه وضعيت ايران با برخي كشورهاي منطقه اظهار كرد: در حالي كه كشورهايي مانند عربستان و مصر در حوزه سياست‌گذاري و حكمراني هوش مصنوعي پيشرفت كرده‌اند، ايران بيشتر در بخش نيروي انساني و توليد دانش رشد داشته و در لايه‌هاي تصميم‌گيري و اجرا با چالش مواجه است. وي افزود: برگزاري اين نمايشگاه مي‌تواند زمينه‌ساز ايجاد هماهنگي ميان بازيگران مختلف و آماده‌سازي كشور براي ورود جدي‌تر به عرصه هوش مصنوعي باشد. اين فعال حوزه فناوري با هشدار نسبت به از دست رفتن فرصت‌ها گفت: تحليل‌هاي مبتني بر داده نشان مي‌دهد ايران از منظر علمي عقب نيست، اما ضعف در سيستم‌هاي اجرايي و سياست‌گذاري مي‌تواند باعث شود اين فرصت تاريخي از دست برود؛ فرصتي كه جبران آن در آينده بسيار پرهزينه خواهد بود.