چشمانداز بازار جهاني PET در سال ۲۰۲۶
ستايش روانشاد ،كارشناس بازار سرمايه، در يادداشتي تحليلي به بررسي چشمانداز بازار پلي اتيلن ترفتالات پرداخته است. بازار جهاني پلياتيلن ترفتالات (PET) پس از تجربه افتوخيزهاي قيمتي از ۱۱۰۰ دلار در سال ۲۰۱۸ تا ۹۷۰ دلار در ۲۰۲۵، اكنون در آستانه دورهاي تازه از رشد قرار گرفته است؛
ستايش روانشاد ،كارشناس بازار سرمايه، در يادداشتي تحليلي به بررسي چشمانداز بازار پلي اتيلن ترفتالات پرداخته است. بازار جهاني پلياتيلن ترفتالات (PET) پس از تجربه افتوخيزهاي قيمتي از ۱۱۰۰ دلار در سال ۲۰۱۸ تا ۹۷۰ دلار در ۲۰۲۵، اكنون در آستانه دورهاي تازه از رشد قرار گرفته است؛ رشدي كه با ارزش بازاري معادل ۳۱.۳ ميليارد دلار در ۲۰۲۴ و چشمانداز دستيابي به حدود ۴۸ ميليارد دلار تا ۲۰۳۴، ميتواند براي توليدكنندگان و سرمايهگذاران ايراني، بهويژه در صورت توسعه زنجيره بازيافت، فرصتهاي معناداري خلق كند. پلياتيلن ترفتالات (PET) يك ترموپلاستيك پركاربرد و بازيافتپذير است كه بسته به فرآيند توليد، ميتواند به اشكال مختلفي همچون الياف، پارچه، ورقهاي بستهبندي و محصولات نيمهسخت يا سخت تبديل شود. محصولات ساختهشده از PET بهطور كامل قابل بازيافت هستند و از اين منظر، PET عنوان پرمصرفترين پلاستيك بازيافتي جهان را به خود اختصاص داده است. كاربرد اصلي PET در توليد بطريهاي پلاستيكي، بستهبندي مواد غذايي و ظروف يكبارمصرف است. افزون بر اين، اين ماده در صنايع نساجي براي توليد الياف پلياستر، در صنعت برق و الكترونيك به عنوان عايق و در صنعت خودروسازي براي ساخت قطعاتي نظير برفپاككن، روكش موتور و اجزاي جعبهدنده مورد استفاده قرار ميگيرد. بررسي روند تاريخي بازار PET طي سالهاي ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ نشان ميدهد اين بازار بهشدت تحت تأثير عواملي همچون قيمت نفت، تحولات ژئوپليتيك و بحرانهاي جهاني، بهويژه همهگيري كوويد-۱۹، قرار داشته است. در سال ۲۰۱۸، قيمت جهاني PET در محدوده ۱۱۰۰ دلار به ازاي هر تن قرار داشت. اين قيمت در سالهاي ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ بهترتيب به ۱۰۵۰ و ۹۵۰ دلار كاهش يافت؛ افتي كه عمدتاً ناشي از كاهش قيمت نفت و افت تقاضاي جهاني در پي ركود اقتصادي دوران پاندمي بود.
با آغاز روند احياي اقتصاد جهاني در سال ۲۰۲۱، قيمت PET بار ديگر مسير صعودي به خود گرفت و به ۱۲۰۰ دلار در هر تن رسيد. اين روند در سال ۲۰۲۲ ادامه يافت و قيمت به حدود ۱۲۵۰ دلار افزايش يافت. با اين حال، در سالهاي ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ بازار با نوسانات جديدي مواجه شد و قيمتها بهترتيب به ۱۱۰۰ و ۱۰۰۰ دلار كاهش يافتند. در نهايت، در سال ۲۰۲۵ قيمت PET با افتي محدود به حدود ۹۷۰ دلار در هر تن رسيد. در بخش بازيافتي، ارزش بازار جهاني PET بازيافتي در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۱.۲۸ ميليارد دلار برآورد شده است. بر اساس پيشبينيها، انتظار ميرود اين بازار از سال ۲۰۲۵ با نرخ رشد مركب سالانه ۴.۳۳ درصدي رشد كند و تا سال ۲۰۳۴ به حدود ۴۸ ميليارد دلار برسد؛ رشدي كه بيش از هر چيز، حاصل فشارهاي زيستمحيطي و تعهد برندهاي بزرگ جهاني به استفاده از مواد بازيافتي است. چشمانداز بازار PET در سال ۲۰۲۶ نيز مثبت ارزيابي ميشود. پيشبينيها نشان ميدهد قيمت متوسط جهاني اين محصول ميتواند به حدود ۱۳۲۰ دلار به ازاي هر تن برسد. همچنين، حجم توليد جهاني از مرز ۸۵ ميليون تن عبور خواهد كرد و مصرف جهاني نيز، با توجه به رشد جمعيت، شهرنشيني و افزايش استفاده از بستهبندي، به بيش از ۸۰ ميليون تن خواهد رسيد. در حوزه بستهبندي، تقاضا براي بطريهاي PET بهويژه در صنايع نوشيدني و غذايي همچنان بالا باقي خواهد ماند. در صنعت نساجي نيز استفاده از الياف پلياستر مبتني بر PET روندي صعودي دارد. همزمان، الزامات زيستمحيطي و سياستهاي پايداري، تقاضا براي PET بازيافتي را بهطور معناداري افزايش داده است. از منظر جغرافيايي، كشورهاي چين و هند همچنان بزرگترين توليدكنندگان و مصرفكنندگان PET در جهان محسوب ميشوند. سرمايهگذاري گسترده در مجتمعهاي پتروشيمي و رشد مصرف داخلي، اين كشورها را به قطبهاي اصلي بازار تبديل كرده است. در اروپا، تمركز بر سياستهاي سختگيرانه زيستمحيطي، بازار را به سمت مصرف هرچه بيشتر PET بازيافتي سوق داده است. در ايالات متحده نيز، با وجود بلوغ بازار، نوآوري در فناوريهاي بازيافت ادامه دارد، هرچند چالشهايي در تأمين PET بازيافتي با كيفيت بالا گزارش ميشود. در خاورميانه، ايران و عربستان سعودي به عنوان توليدكنندگان مهم منطقهاي، از ظرفيت صادرات به بازارهاي آسيايي و آفريقايي برخوردارند. در اين ميان، ايران در صورت توسعه زنجيره ارزش پاييندستي و بهبود زيرساختهاي بازيافت، ميتواند سهم بالاتري از بازار منطقهاي را به خود اختصاص دهد. در بازار داخلي، پتروشيمي شهيد تندگويان به عنوان يكي از بزرگترين و پيشرفتهترين توليدكنندگان PET و PTA نقش كليدي ايفا ميكند. اين شركت با هدف تأمين نياز صنايع نساجي و بستهبندي كشور و كاهش وابستگي به واردات تأسيس شده و از ۳ بخش اصلي شيميايي، پليمري و نساجي تشكيل ميشود. در بخش شيميايي، سالانه حدود ۷۷۰ هزار تن اسيد ترفتاليك توليد ميشود. در بخش پليمري نيز، با تركيب PTA و منواتيلن گلايكول، سالانه ۳۳۰ هزار تن PET گريد بطري و ۵۵۱ هزار تن PET گريد الياف به توليد ميرسد. بخش نساجي اين شركت نيز با ظرفيت ۶۶ هزار تن، نخ پلياستر POY توليد ميكند. نرخ فروش محصولات پتروشيمي شهيد تندگويان بهصورت هفتگي و توسط دفتر توسعه صنايع پاييندستي پتروشيمي، زيرنظر شركت ملي صنايع پتروشيمي، تعيين ميشود و مبناي عرضه اين محصولات در بورس كالا قرار ميگيرد. عواملي نظير تغييرات نرخ خوراك، نوسانات ارزي و سطح تقاضاي داخلي بر اين نرخها اثرگذار است. به دليل بالا بودن تقاضا در بازار داخلي، صادرات اين محصولات در حال حاضر با محدوديت و ممنوعيت مواجه شده است. مواد اوليه مورد نياز اين شركت شامل پارازايلين، اسيد استيك، منواتيلن گلايكول و هيدروژن است كه از پتروشيميهاي نوري، بوعليسينا، مارون و اميركبير و عمدتاً در قالب قراردادهاي بلندمدت تأمين ميشود.
