بهزيستي؛ چتري كه تمام زنان سرپرست خانوار را احاطه نميكند
در سالهاي اخير، مساله زنان سرپرست خانوار به يكي از جديترين چالشهاي اجتماعي و اقتصادي كشور تبديل شده است؛ گروهي كه در تلاقي نابرابريهاي ساختاري، فقر مزمن، ناامني شغلي و ضعف نظامهاي حمايتي قرار گرفتهاند و بيش از ديگر اقشار، از نوسانات اقتصادي و سياستهاي انقباضي آسيب ميبينند.
در سالهاي اخير، مساله زنان سرپرست خانوار به يكي از جديترين چالشهاي اجتماعي و اقتصادي كشور تبديل شده است؛ گروهي كه در تلاقي نابرابريهاي ساختاري، فقر مزمن، ناامني شغلي و ضعف نظامهاي حمايتي قرار گرفتهاند و بيش از ديگر اقشار، از نوسانات اقتصادي و سياستهاي انقباضي آسيب ميبينند. افزايش تورم، كاهش قدرت خريد و محدود شدن حمايتهاي رفاهي، شرايط زندگي ميليونها زن سرپرست خانوار و فرزندانشان را به مرزهاي شكنندهاي رسانده كه صرف پرداخت مستمريهاي نقدي، ديگر پاسخگوي حداقل نيازهاي معيشتي، آموزشي و سلامت آنان نيست. در چنين فضايي، سياستگذاران حوزه رفاه اجتماعي ناگزيرند ميان «پرداختهاي حمايتي سنتي» و «مداخلات هدفمند براي ارتقاي كيفيت زندگي» بازنگري جدي انجام دهند. سازمان بهزيستي كشور به عنوان يكي از مهمترين نهادهاي حمايتي، در سالهاي اخير تلاش كرده رويكرد خود را از پرداخت صرف كمكهاي مالي، به سمت توانمندسازي، ارتقاي خدمات و هدايت خانوادهها به استفاده از خدمات ضروري تغيير دهد. اين تغيير رويكرد، اگرچه در ظاهر ميتواند گامي رو به جلو تلقي شود، اما در عمل پرسشها و حساسيتهاي مهمي را نيز به همراه دارد؛ از جمله اينكه آيا مشروطسازي پرداختها ميتواند به بهبود واقعي وضعيت خانوادهها منجر شود يا خطر حذف تدريجي حمايت از آسيبپذيرترين گروهها را در پي دارد؟ با اين حال، اجراي چنين سياستي در شرايطي مطرح ميشود كه فاصله ميان تعداد واقعي زنان سرپرست خانوار و جمعيت تحت پوشش نهادهاي حمايتي بسيار زياد است. برآوردها نشان ميدهد اگرچه حدود ۲۸۴ هزار زن سرپرست خانوار تحت پوشش بهزيستي مستمري دريافت ميكنند، اما تعداد واقعي اين گروه در كشور به چند ميليون نفر ميرسد؛ زناني كه بسياري از آنان يا از چرخه حمايت خارج ماندهاند يا با مستمريهايي بسيار پايينتر از خط فقر، روزگار ميگذرانند. مستمريهايي كه حتي در بالاترين سطح، پاسخگوي هزينههاي حداقلي مسكن، آموزش و درمان نيست.
حمايت از زنان سرپرست خانوار با ارتقاي خدمات
مديركل امور خانواده و بانوان سازمان بهزيستي كشور با اشاره به اينكه بهزيستي حمايت از زنان سرپرست خانوار را به سمت ارتقاي خدمات هدايت ميكند، به ايرنا گفت: پرداختهاي حمايتي به اين زنان در چارچوبي تازه و با هدف ارتقاي كيفيت زندگي، سلامت و آموزش فرزندان ساماندهي ميشود تا خانوادهها از خدمات ضروري بيشتري بهرهمند شوند. مريم خاكرنگين افزود: يكي از برنامههايي كه در صورت تأمين اعتبار مناسب اجرا خواهد شد و حتي با اعتبار موجود نيز از سال آينده سازماندهي ميشود، «پرداختهاي هوشمند» به خانوادهها است. وي توضيح داد: اگرچه بهزيستي از امسال اين روند را آغاز كرده، اما بخشي از خدمات و اعتبارات موجود مشروط به استفاده خانوادهها از خدمات ضروري شده است، علاوه بر مشروطسازي پرداختهاي حمايت از نگهداري فرزندان، اقدام ديگري كه امسال انجام شده، پرداخت كمكهزينه به خانوادههايي است كه داراي فرزند با بيماري خاص هستند.
موارد مشروطسازي پرداختها در سال آينده افزايش مييابد
به گفته مديركل امور خانواده و بانوان سازمان بهزيستي كشور، شركت زنان و مادران در طرح غربالگري سلامت جسمي و رواني نيز به عنوان يكي از پيششرطهاي پرداخت كمك هزينه مراقبت از فرزندان تعيين شده تا مادران به استفاده از خدمات ضروري تشويق شوند. خاكرنگين تأكيد كرد: مشروط كردن خدمات و پرداختها از سال آينده افزايش خواهد يافت و در صورت تأمين اعتبار، پرداختهاي مشروط براي نوجوانان خانوادههاي زن سرپرست نيز توسعه مييابد.
پرداخت مكملهاي بهزيستي به خانوادههاي نيازمند خدمات روانشناختي
وي با اشاره به برنامههاي آينده افزود: براي نمونه، اگر خانوادهاي نيازمند دريافت خدمات روانشناختي تشخيص داده و ارجاع شود، در صورت استفاده از اين خدمات، پرداختهاي مكمل بهزيستي در اختيار آنها قرار خواهد گرفت. وي در توضيح بيشتر درباره مشروطسازي برخي پرداختها به اين زنان گفت: بخشي از خدمات و اعتباراتي كه در اختيار بهزيستي قرار دارد، مشروط به استفاده خانوادهها از خدمات ضروري شده است، به عنوان نمونه، سهم مهمي از كمك هزينه نگهداري فرزندان به خانوادههايي اختصاص يافته كه سال گذشته فرزندشان بازمانده از تحصيل بودند و امسال با همكاري مددكار بهزيستي او را در مدرسه ثبتنام كردهاند.
۲۸۴ هزار زن سرپرست خانوار از بهزيستي مستمري ميگيرند
مديركل امور خانواده و بانوان سازمان بهزيستي كشور گفت: اكنون ۲۸۴ هزار زن سرپرست خانوار تحت پوشش بهزيستي هستند و همه آنها مستمري دريافت ميكنند. ميزان مستمري براساس تعداد خانوار متفاوت است، بهطور مثال خانواده تك نفره ماهانه يك ميليون و ۴۰۰ هزار تومان و خانواده پنج نفره و بيشتر چهار ميليون و ۴۰۰ هزار تومان دريافت ميكنند. خاكرنگين تصريح كرد: آمار كلي زنان سرپرست خانوار براساس سامانه رفاه ايرانيان ۶.۵ ميليون نفر است، اما بخشي از اين افراد به دليل ثبتنام مستقل براي دريافت يارانه در اين سامانه ثبت شدهاند، بنابراين آمار دقيق در دست نيست، اما برآورد ميشود تعداد واقعي زنان سرپرست خانوار حدود چهار ميليون و ۸۰۰ هزار نفر باشد. وي افزود: اعتبارات امسال براي كمكهزينه نگهداري فرزندان زنان سرپرست خانوار بيش از ۱۸۷ ميليارد تومان است، اما اين مبلغ نسبت به تعداد فرزندان كافي نيست، در حال حاضر ۱۵۰ هزار فرزند زير ۱۸ سال زنان سرپرست خانوار تحت حمايت بهزيستي قرار دارند.
