تهران ميان تمركزگرايي و زيست شهري
تهران، كلانشهري با بيش از ۹ ميليون نفر جمعيت ثابت و ميليونها سفر روزانه، با مجموعهاي از چالشهاي درهمتنيده مواجه است؛ از مديريت حريم و تمركز اختيارات گرفته تا كيفيت زيست شهري، سيماي بصري معابر و پاسخگويي به نيازهاي گروههاي جمعيتي خاص مانند سالمندان. طبق آمارهاي رسمي، ايران در آســتانه ورود به دوره «سالمندي جمعيت» قرار دارد و پيشبيني ميشود تا دو دهــه آينده، بيش از ۳۰ درصد جمعيت كشور را سالمندان تشكيل دهند.
تهران، كلانشهري با بيش از ۹ ميليون نفر جمعيت ثابت و ميليونها سفر روزانه، با مجموعهاي از چالشهاي درهمتنيده مواجه است؛ از مديريت حريم و تمركز اختيارات گرفته تا كيفيت زيست شهري، سيماي بصري معابر و پاسخگويي به نيازهاي گروههاي جمعيتي خاص مانند سالمندان. طبق آمارهاي رسمي، ايران در آســتانه ورود به دوره «سالمندي جمعيت» قرار دارد و پيشبيني ميشود تا دو دهــه آينده، بيش از ۳۰ درصد جمعيت كشور را سالمندان تشكيل دهند.
در چنين شرايطي، سياستگذاري شهري ديگر صرفاً به ساختوساز و توسعه كالبدي محدود نميشود، بلكه كيفيت زندگي، نشاط اجتماعي و مشاركت شهروندان به شاخصهاي اصلي بلوغ مديريت شهري تبديل شدهاند.جلسه روز سهشنبه (9 دي ماه) شوراي اسلامي شهر تهران، صحنه طرح همزمان اين دغدغهها بود؛ از انتقاد نسبت به پروژه وزارت نيرو در اتوبان شهيد همت و آسيب به جلوه بصري شهر گرفــته تا تأكيد بر ضرورت تمركززدايي، واگذاري مديريت حريم تهران به شــهرداري و فاصله معنادار پايتخت با مفــهوم «شهر دوستدار سالمند».
احمد صادقي، عضو شوراي شهر تهران و رييس كميته شفافيت و شهر هوشمند، در تذكر پيش از دستور خود با اشاره به جايگاه شوراها در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران تأكيد كرد: يكي از افتخارات قانون اساسي، اختصاص اصول متعدد به شوراهاي اسلامي شهر و روستاست؛ اصولي كه فلسفه وجودي آنها مشاركت مستقيم مردم در اداره امور محلي و تمركززدايي از دولت است.
به گفته اين عضو شورا، تجربههاي اجرايي نيز مويد اين نگاه است، واقعيت اين است كه مردم در زندگي روزمره بيشتر با شهرداريها سر و كار دارند تا با استانداريها؛ از خدمات شهري و حملونقل عمومي گرفته تا فضاي عمومي و نظافت شهر.
تجربه بحرانها سند كارآمدي شهرداريها
رييس كميته شفافيت شوراي شهر تهران با اشاره به عملكرد شهرداريها در شرايط بحراني تصريح كرد: تجربههاي اخير، از جمله مديريت بحران و بازسازي در جريان جنگ جهاني ۱۲ روزه، نشان داد كه شهرداريها حتي در شرايط بحراني نيز پيشگام و كارآمد هستند و توانستهاند مسووليت بازگرداندن زندگي شهري به حالت عادي را بر عهده بگيرند. او اين تجربه را «گواه روشن ضرورت تمركززدايي» دانست و گفت اعتماد به مديريت شهري ميتواند هم بار دولت را كاهش دهد و هم پاسخگويي به مردم را افزايش دهد.
مناقشه بر سر حريم تهران
يكي از محورهاي اصلي سخنان صادقي، موضوع مديريت حريم تهران بود؛ موضوعي كه طي سالهاي اخير به محل اختلاف ميان استانداري و شهرداري تبديل شده است. او در اين باره گفت: طرح مديريت حريم تهران نبايد به عرصه مناقشه ميان استانداري و شهرداري تبديل شود. حريم پايتخت بخشي از مديريت شهري است و سپردن آن به شهرداري، در چارچوب قانون اساسي و اصول شوراها، اقدامي صحيح و مبتني بر تمركززدايي است.
رييس كميته شفافيت شوراي شهر تهران با انتقاد از نگاه حاكميتي استانداري افزود: نگاه استانداري به حريم تهران به عنوان عرصه حاكميت و سلب اختيار از شهرداريها، برخلاف روح قانون اساسي و اصول شوراهاست.
صادقي تأكيد كرد: نظارت عالي دولت در امور حاكميتي محفوظ است، اما اين نظارت نبايد به دخالت مستقيم در وظايف شوراها و شهرداريها منجر شود. او در پايان خواستار تغيير رويكرد شد و گفت: از استاندار محترم تهران انتظار ميرود بهجاي تمركزگرايي و بازگرداندن اختيارات به دولت، با اعتماد به شوراها و شهرداريها، زمينه مديريت يكپارچه و كارآمد شهري را فراهم كند.
نشاط سالمندي؛ شاخص بلوغ مديريت شهري
در ادامه جلسه، پرويز سروري، نايبرييس شوراي شهر تهران، به موضوع سالمندان و كيفيت زندگي آنان پرداخت. او با اشاره به برگزاري جشن نشاط سالمندي گفت: روز گذشته جشن نشاط سالمندي برگزار شد؛ سال گذشته ۷۰ هزار نفر در اين جشنواره مشاركت داشتند و امسال حضور ۱۳۰ هزار نفر در اين جشن تخمين زده شد. سروري اين افزايش مشاركت را نتيجه سياستگذاريهاي هدفمند دانست و افزود: خوشبختانه اقداماتي كه صورت گرفته اثرات مثبتي در مشاركت سالمندان در اين رويداد داشته است.
سالمندان؛ كنشگران شهري نه صرفاً دريافتكننده خدمات
نايبرييس شورا با تأكيد بر تغيير رويكرد مديريت شهري در دوره ششم اظهار كرد: در مديريت شهري دوره ششم تلاش شد كه نگاه به سالمندان از رويكرد حمايتي صرف به رويكرد مشاركتي و توانمندساز تغيير كند.او ادامه داد: گسترش خانههاي سلامت و سراي محلات در همين راستا صورت گرفت تا سالمندان در برنامههاي مختلف مشاركت داشته باشند.سروري تأكيد كرد: سالمندان تنها دريافتكننده خدمات نيستند؛ بلكه كنشگران موفق محسوب ميشوند.
تهران هنوز شهر دوستدار سالمند نيست
سروري با اشاره به اقدامات انجامشده براي مناسبسازي معابر و بوستانها گفت: براي مناسبسازي معابر و بوستانها و فعاليتهايي براي امنيت خاطر سالمندان اقداماتي صورت گرفته، اما بايد توسعه يابد. او با صراحت افزود: با اين وجود با تهران به عنوان شهر دوستدار سالمند فاصله داريم. نايبرييس شورا در جمعبندي تأكيد كرد: نشاط سالمندي يك موضوع لوكس و حاشيهاي نيست؛ بلكه شاخص بلوغ مديريت شهري است و اگر مديريت شهري بتواند براي سالمندان شرايط آسايش را فراهم كند، براي آينده كودكان و جوانان نيز شرايط خوبي را فراهم خواهد كرد.
ضربه به سيماي اتوبان همت
در بخش پاياني تذكرات، ميثم مظفر، ديگر عضو شوراي شهر به يكي از مصاديق عيني ناهماهنگي ميان دستگاهها اشاره كرد و گفت: در اتوبان شهيد همت بخش نيمه شرقي اتوبان و امتداد آن در اتوبان شهيد زينالدين، چند هفتهاي است در رفيوژ مياني زيرساختهاي بتني جهت نصب دكلهاي فشار قوي در حال اجراست.
او افزود: به فاصله چند سانتيمتر، تيرهاي برق اتوبان وجود دارد و قرار گرفتن اين دو سازه نزديك هم به جلوه بصري ضربه وارد كرده است. به گفته مظفر، اين اقدام توسط وزارت نيرو انجام شده و شهرداري نيز به آن مجوز داده است، اما حداقل ميتوان تيرهاي برق را حذف كرد و شهرداري بايد اين موضوع را به سرعت دنبال كند تا به اتوبان همت ضربه وارد نشود.
مجموع تذكرات مطرحشده در شوراي شهر تهران، تصويري روشن از چالشهاي مديريت شهري پايتخت ارايه ميدهد؛ چالشهايي كه از سطح سياستگذاري كلان و تمركز اختيارات آغاز ميشود و تا جزئيترين مصاديق مانند سيماي بصري يك اتوبان ادامه مييابد. وجه مشترك همه اين مباحث، يك مطالبه اساسي است: اعتماد به مديريت شهري، تمركززدايي واقعي و نگاه انسانمحور به شهر. نگاهي كه سالمندان را كنشگر ميبيند، حريم شهر را جزئي از مديريت محلي ميداند و زيبايي بصري را نه امر تزئيني، بلكه بخشي از كيفيت زندگي شهروندان تلقي ميكند.
