كسري ۲،۲ ميليارد دلاري در روابط تجاري با تركيه

بررسي تازه‌ترين آمارهاي تجارت خارجي نشان مي‌دهد روابط بازرگاني ايران و تركيه در نيمه نخست سال ۱۴۰۴، اگرچه از منظر رشد صادرات ايران روندي مثبت را تجربه كرده، اما همچنان با عدم‌تعادل ساختاري، نابرابري در تركيب كالاها و آسيب‌پذيري در برابر محدوديت‌هاي انرژي، سياستگذاري و لجستيك مواجه است.

بر اساس داده‌هاي رسمي، ارزش كل مبادلات تجاري دو كشور در اين دوره به ۷ ميليارد و ۴۲ ميليون دلار رسيده كه معادل ۱۳.۲ درصد از كل تجارت خارجي ايران است. با اين سهم، تركيه جايگاه سومين شريك تجاري ايران را حفظ كرده است؛ جايگاهي كه اهميت اين كشور را در معادلات منطقه‌اي و اقتصادي ايران برجسته مي‌كند.

در شش‌ماهه نخست ۱۴۰۴، صادرات ايران به تركيه به ۲ ميليارد و ۷۱۸ ميليون دلار رسيد كه نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۴ درصد رشد ارزشي و ۲۲ درصد رشد وزني را نشان مي‌دهد. وزن صادرات ايران به اين مقصد نيز به حدود ۴ ميليون و ۹۹۱ هزار تن افزايش يافته است. اين آمار بيانگر افزايش تقاضا يا دست‌كم تداوم جريان صادراتي ايران به بازار تركيه، به‌ويژه در حوزه كالاهاي با حجم بالا و ارزش متوسط است.

 در مقابل، واردات ايران از تركيه در اين بازه زماني ۴ ميليارد و ۳۲۴ ميليون دلار ثبت شده است. اگرچه واردات از نظر ارزشي ۲۲ درصد كاهش يافته، اما از نظر وزني يك درصد افزايش را تجربه كرده است. اين شكاف ميان كاهش ارزشي و افزايش وزني، نشان‌دهنده تغيير تركيب واردات به سمت كالاهاي ارزان‌تر يا با ارزش افزوده پايين‌تر است؛ موضوعي كه مي‌تواند ناشي از محدوديت‌هاي ارزي، سياست‌هاي كنترلي و تغيير الگوي تقاضاي داخلي باشد.با وجود كاهش واردات، تراز تجاري ايران در برابر تركيه همچنان منفي باقي مانده و اين مساله، عدم‌تعادل مزمن در روابط تجاري دو كشور را تأييد مي‌كند.

بررسي تنوع اقلام تجاري نشان مي‌دهد ايران در اين دوره ۹۶۴ قلم كالاي صادراتي به تركيه داشته، در حالي كه ۲۵۶۳ قلم كالاي وارداتي از اين كشور ثبت شده است. اين اختلاف معنادار در تنوع واردات و صادرات، بيانگر وابستگي ايران به طيف گسترده‌تري از كالاهاي ترك و در مقابل، محدود بودن سبد صادراتي ايران از نظر تنوع و پيچيدگي كالايي است. يكي از شاخص‌هاي مهم در ارزيابي كيفيت تجارت خارجي، رابطه مبادله است. در شش‌ماهه نخست ۱۴۰۴، متوسط قيمت هر تن كالاي صادراتي ايران ۳۴۴ دلار بوده، در حالي كه متوسط ارزش هر تن صادرات به تركيه ۵۴۵ دلار ثبت شده است. اين اختلاف نشان مي‌دهد ايران كالاهاي با ارزش واحد بالاتري را به تركيه صادر كرده است. 

در سمت واردات، متوسط قيمت هر تن كالاي وارداتي كشور ۱۵۰۸ دلار و متوسط ارزش هر تن واردات از تركيه ۱۲۲۹ دلار بوده است. بر اين اساس، رابطه مبادله كل كشور ۰.۲۳ و رابطه مبادله با تركيه ۰.۴۴۳ محاسبه شده كه هر دو شاخص تجارت با تركيه را بالاتر از نورم و ميانگين كشوري نشان مي‌دهد.

بر اين اساس، مجموع اين داده‌ها نشان مي‌دهد تجارت ايران و تركيه در نيمه نخست ۱۴۰۴ از منظر ارزش واحد كالا و رابطه مبادله، وضعيت بهتري نسبت به متوسط تجارت خارجي كشور دارد؛ اما همچنان با چالش‌هايي نظير تراز منفي، تنوع پايين‌تر صادرات، وابستگي وارداتي و شكنندگي ساختاري روبروست. تداوم اين روند، ضرورت بازنگري در سياست‌هاي توسعه صادرات، ارتقاي ارزش افزوده كالاهاي ايراني و مديريت هدفمند واردات از تركيه را بيش از پيش برجسته مي‌كند.