صدور شیوهنامه تجارت با ایران
گروه جهان شیدا ملکی - بهاره محبی
روز تاریخی اجرای «برنامه جامع اقدام مشترک» که اختصارا «برجام» خوانده میشود، فرا رسید. کارشناسان ماههاست که از بیم و امید سرمایهگذاران خارجی برای حضور در بازارهای ایران و آغاز فصل جدیدی از همکاریهای اقتصادی با کشورمان سخن میگویند. با این حال پرسشهایی از این دست که «آیا پس از حضور در بازارهای ایران باز هم هدف تحریمهای یک جانبه امریکا قرار میگیرند یا خیر» به کرات شنیده میشد. همچنین از آنجا که لغو تحریمها در امریکا فرآیندی پیچیده است و برخی تحریمها سر جای خود میماند و فقط تحریمهای ثانویه لغو میشود، سوالات بسیاری در مورد چگونگی همکاری با شرکتهای امریکایی یا شرکتهای بینالمللی که دفتری نیز در امریکا دارند، مطرح است. وزارت خزانهداری امریکا با انتشار راهنمایی به بخشی از پرسشهای احتمالی درباره چگونگی رفع تحریمها علیه ایران پاسخ داده است. در این مطلب تصریح شده که آنچه با قاطعیت رفع شده تحریمهای ثانویهیی است که اشخاص و شرکتهای غیرامریکایی را به دلیل معامله و تعامل با ایران هدف تحریم قرار میدهند. با این حال ممنوعیت معاملات تجاری میان اشخاص و نهادهای امریکایی با ایران به استثنای برخی موارد
همچنان به قوت خود باقی است. در این جا بخشهایی از این مطلب را میخوانیم.
روز اجرای برجام چه تحریمهایی رفع میشود؟ چه فعالیتهایی که مرتبط با ایران هستند تحت پوشش لغو تحریمها در روز اجرای برجام قرار میگیرند؟
در روز اجرای برجام؛ ایالات متحده تحریمهای ثانویه مرتبط با برنامه هستهیی را که در بخشهای 4.7-4.1 از ضمیمه II و 17.2-17.1 از ضمیمه V برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) رفع میکند. تحریمهای ثانویه به طور عمومی متوجه اشخاص غیرامریکایی و اقدامات مشخصی در ارتباط با ایران است که کاملا در خارج از قلمرو حوزه قضایی ایالات متحده امریکا صورت گرفته است.
براساس اعلام ایالات متحده در روز اجرای برجام تحریمهای ثانویه زیر رفع میشود:
- تحریمهای مالی و مرتبط بانکی
- تحریمهای ارائه خدمات مرتبط با خرید اوراق بهادار، بیمه، یا بیمه مجدد در ارتباط با فعالیتهایی که با برجام سازگار است.
- تحریمهای انرژی و بخشهای پتروشیمی ایران
-تحریمهای معاملات با ایران در بخش حمل و نقل دریایی و کشتیسازی و عملیاتهای بندری
-تحریمهای تجارت با ایران در بخش طلا و سایر فلزات گرانبها
-تحریمهای تجارت با ایران در حوزه گرافیت، فلزات خام یا محصولات نیمه ساخته فولاد از قبیل آلومینیوم و استیل، زغالسنگ و نرمافزار یکپارچهسازی فرآیندهای صنعتی در ارتباط با فعالیتهایی که با برجام سازگار است.
- تحریمهای فروش، تامین یا انتقال کالاها و خدماتی که در ارتباط با بخش خودروسازی ایران مورد استفاده قرار میگیرد.
-تحریمهای مرتبط با خدمات بخشهایی که در بالا ذکر شده است.
چه تحریمهایی پس از روز اجرای برجام به قوت خود باقی خواهند ماند؟
برخی تحریمهای ایالات متحده با احترام به ایران پس از روز اجرای برجام نیز به قوت خود باقی خواهند ماند. این تحریمها عبارتند از:
-تحریمهای اولیه ایالات متحده. ممنوعیت داخلی تجارت ایالات متحده با ایران به قوت خود باقی است. حتی پس از روز اجرای برجام با استثنائات محدودی، اشخاص امریکایی ازجمله شرکتهای امریکایی همچنان به طور گسترده از انجام معاملات یا تعامل با ایران یا دولت این کشور منع شدهاند. علاوه بر این دولت ایران و موسسات مالی ایرانی جزو افرادی باقی ماندهاند که دارایی و منافع حاصل از دارایی آنها تحت فرمان اجرایی 13599 و بخش 560.211 شورای مستقل ایمنی حمل و نقل و بازرگانی(ITSR) همچنان مسدود شده و افراد امریکایی به طور گسترده از درگیری در معاملات یا تعاملهای با دولت ایران و نهادهای مالی ایرانی منع شدهاند. به استثنای معاملاتی که از مقررات دفتر کنترل داراییهای خارجی(OFAC) معاف هستند. تا زمانی که معافیت یا مجوزی از دفتر کنترل داراییهای خارجی صادر نشود، فارغ از اینکه توسط فرد یا نهاد مورد نظر توسط دفتر کنترل داراییهای خارجی شناسایی شده است یا خیر، دارایی و منافع حاصل از دارایی اشخاص و نهادهای امریکایی که با مقامهای مشخص دولت ایران یا نهادهای مالی ایرانی دیدار کنند، مسدود میشود. علاوه بر این اشخاص غیرامریکایی منع شدهاند که
آگاهانه دست به اقداماتی بزنند که از محدودیتهای امریکا برای معاملات یا تعامل با ایران طفره رفته و باعث صادرات کالا یا خدمات از ایالات متحده به ایران شوند.
- برخی از مسوولان. پس از روز اجرای برجام، ایالات متحده تحریم برخی مقامهای ایرانی را برای مقابله با فعالیتهای دیگر این کشور حفظ میکند.
- تحریمهای ثانویهیی که افراد غیرامریکایی که در تعامل با اشخاص مرتبط با ایران مربوط باشند را هدف قرار داده پس از روز اجرای برجام نیز جزو فهرست تحریم SDN باقی خواهند ماند. پس از روز اجرای برجام، تحریمهای ثانویه همچنین موارد ذیل را در برخواهد گرفت: 1) اشخاص ایرانی که جزو فهرست SDN هستند؛ 2) عوامل یا وابستگان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ 3) هر فرد دیگری که تحت فرمان اجرایی 13224 یا فرمان اجرایی 13382 به دلیل ارتباط با گسترش تسلیحات کشتارجمعی ایران در فهرست SDN قرار دارد یا ابزار حمایت ایران از تروریسم بینالمللی را فراهم کرده است. علاوه بر این تحریم فعالیتهای مشخص شده در ارتباط با تجارت موادی که در بخش 1245 درباره آزادی و تسلیحات کشتار جمعی توضیح داده شده و خارج از دامنه برجام است به قوت خود باقی است.
ایالات متحده در روز اجرای برجام تحریمها را چگونه رفع میکند؟
در روز اجرای برجام، ایالات متحده تحریمهای ثانویه که در برنامه جامع اقدام مشترک ذکر شده را از طریق: 1) چشمپوشی از برخی مفاد تحریمهای قانونی2) متعهد شدن به خودداری از اعمال تحریمهای احتیاطی مشخص علیه مقامات 3) زدودن نام افراد و نهادهای خاص از فهرست تحریمهای دفتر کنترل داراییهای خارجی(OFAC) و 4) لغو سفارشات اجرایی خاص و بخشهای خاصی از یک فرمان اجرایی.
با اجرایی شدن برجام، آیا اشخاص غیرامریکایی میتوانند در بخشهای نفت، گاز و پتروشیمی ایران سرمایهگذاری کنند؟
بله. در نتیجه تعهدات امریکا که در بخشهای 4.3 از ضمیمه II و 17.1 از ضمیمه V برجام ذکر شده است با اجرایی شدن برجام ایالات متحده تحریمهای مربوط به سرمایهگذاری اشخاص غیرامریکایی در بخشهای نفت، گاز و پتروشیمی ایران را رفع میکند. در نتیجه اشخاص غیرامریکایی دیگر بهدلیل سرمایهگذاری در نفت، گاز و پتروشیمی ایران(از جمله از طریق مشارکت در سرمایهگذاری مشترک) موضوع تحریمها قرار نمیگیرند به شرطی که افراد مشمول فهرست تحریم SDN در این معاملات مداخلهیی نداشته باشند.
با اجرایی شدن برجام، آیا اشخاص غیرامریکایی میتوانند در ارتباط با بخش انرژی ایران کالاها و خدمات ارائه کنند؟
بله. در نتیجه تعهدات امریکا که در بخشهای 4.3 از ضمیمه II و 17.1 از ضمیمه V برجام مشخص شده است با اجرایی شدن برجام دیگر اشخاص غیرامریکایی که کالا و خدمات(از جمله خدمات مالی) ارائه میکنند، یا افراد غیرامریکایی که تکنولوژی مورد استفاده در بخش انرژی ایران را فراهم کرده یا در توسعه منابع نفتی ایران ازجمله تولید داخلی محصولات تصفیه شده نفتی و محصولات پتروشیمی یا خدمات مرتبط نقش داشته باشند، هدف تحریم قرار نمیگیرند. مگر اینکه اشخاصی در این معاملات نقش داشته باشند که در فهرست تحریمهای SDN قرار دارند.
با شروع اجرای برجام آیا افراد غیرامریکایی میتوانند در زمینه صادرات، فروش یا ارائه فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی ایران همکاری کنند؟
بله. با برداشته شدن تحریمهای ثانویه در روز اجرای برجام محدودیتها در زمینه صادرات، فروش، یا ارائه محصولات نفتی تصفیه شده و محصولات پتروشیمی به ایران برداشته خواهد شد. در نتیجه افراد غیرامریکایی دیگر درگیر محدودیتها در زمینه فعالیت در حوزه انرژی ایران نخواهند شد.
با شروع اجرای برجام آیا اشخاص امریکایی میتوانند در زمینه خرید و فروش کالا، خدمات و فناوری در بخش نفت و انرژی ایران همکاری داشته باشند؟
خیر، باتوجه به لیست مشخص وزارت خزانهداری امریکا در حوزه سرمایهگذاری خارجی اشخاص امریکایی همچنان از انجام معاملات با ایرانیها به صورت مستقیم و غیرمستقیم منع شدهاند.
آیا با اجرای برجام افراد با ملیت غیرامریکایی میتوانند بهراحتی در بخش معاملات مربوط به حوزه انرژی ایران، از جمله شرکت ملی نفت ایران، شرکت نفت ایران (NICO)، و شرکت ملی نفتکش ایران شرکت کنند؟
بله. با اجرای برجام تحریمهای ثانویه امریکا علیه حوزه نفت و انرژی ایران برچیده خواهد شد. در نتیجه این موضوع ایالات متحده مصمم است تا بخشی از موانعی را که قبلا علیه شرکت ملی نفت ایران وضع شده است را برطرف کند. بهطور مشخص وزارت خزانهداری امریکا اعلام میکند که شرکت ملی نفت ایران دیگر عامل وابسته به سپاه پاسداران نیست و افراد غیرامریکایی میتوانند به راحتی در معاملات مربوط به این بخش شرکت کنند.
با شروع اجرایی شدن برجام ایران میتواند معاملات نفتی خود را از طریق سیستم مالی امریکا انجام دهد؟
خیر. اجرای برجام موجب میشود تا تلاشهای امریکا برای جلوگیری از سرمایهگذاری در بخش نفت، گاز و پتروشیمی ایران و همچنین محدودیت در صادرات، فروش یا ارائه مواد تصفیه شده متوقف شود. این لغو تحریمها صرفا مربوط به افراد غیرامریکایی میشود و امریکاییها همچنان از شرکت در معاملات مربوط به حوزه نفت و انرژی ایران منع شدهاند. همانطور که موسسات مالی امریکایی از فعالیتهای مالی که به نوعی به پرداختهای مربوط به حوزه نفت و انرژی ایران مربوط شود، منع شدهاند.
کدام تحریمهای مالی و بانکی پس از اجرا شدن برجام برداشته خواهند شد؟
مطابق با تعهدات ایالات متحده با شروع پیادهسازی برجام تحریمهای ثانویه علیه افراد غیرامریکایی اجرا نخواهد شد. این لیست شامل تمامی افراد و موسساتی میشوند که در کار ایجاد و نگهداری حساب، سرمایهگذاری و انجام معاملات ارزی هستند. لیست مذکور از این به بعد بدون اعمال تحریمهای ثانویه میتواند با بانک مرکزی بسیاری از نهادهای مالی، شرکت ملی نفت ایران، شرکتهای مربوط به امور نفتکش و دیگر افرادی که از سوی دولت ایران برای انجام معاملات مشخص شدهاند همکاریهای لازم پولی و مالی را داشته باشند. همچنین معاملات مربوط به ریال ایران، خرید، اشتراک، تسهیل بدهی و امور مربوط به اوراق قرضه دولتی و ارائه خدمات به بانک مرکزی ایران و دیگر موسسات مالی و پولی ایران در زمینه همکاریهای اطلاعاتی پس از اجرای برجام پس از حذف شدن از لیست تحریمها دیگر مشمول محدودیت نخواهند شد.
تعهدات امریکا همچنین شامل برداشتن محدویتهای دوجانبه در زمینه تجارتهای خارجی بانک مرکزی ایران و محدودیت در زمینه نقل و انتقال پول برداشته خواهد شد. در نتیجه لغو شدن تحریمهای ثانویه موسسات مالی خارجی میتوانند همکاری خود با بانک مرکزی ایران را از سر بگیرند.
با این حال محدودیت انجام معاملات و همکاری با بانک مرکزی ایران همچنان برقرار است و با آن برخورد خواهد شد.
چه تحریمهایی برای بانک مرکزی ایران لغو میشود و چه تحریمهایی باقی خواهد ماند؟
بهطور کلی همه غیرامریکاییها از جمله موسسات مالی و پولی میتوانند با همکاری بانک مرکزی ایران پس از اجرایی شدن برجام و بدون حضور تحریمها معاملات خود را انجام دهند. اما اشخاص امریکایی همچنان از انجام معاملاتی که مربوط به دولت ایران باشد منع هستند مگر معاملاتی که مجوز آن از سوی دفتر کنترل سرمایههای خارجی که زیرنظر وزارت خزانهداری امریکا کار میکند صادر شده باشد. به علاوه با وجود مجوزهای خاص که از سوی دفتر کنترل سرمایهگذاری خارجی صادر میشود افراد امریکایی که از این قانون سرپیچی کنند داراییهایشان به موجب قانون مصادره و ضبط خواهد شد.
آیا موسسات مالی خارجی جهت بازکردن حساب برای موسسات مالی و بانکی ایرانی که از لیست تحریمهای دفتر کنترل سرمایههای خارجی وزارت خزانهداری امریکا خارج شدهاند مجازات خواهند شد؟
خیر. همانطور که متن برجام تعیین میکند موسسات مالی خارجی برای زیر پا گذاشتن تحریمهای ثانویه که شامل ممنوعیت باز کردن حساب برای انجام خدمات مالی مربوط به ایران مشمول تعقیب و مجازات نخواهند شد. با این حال هرگونه معاملات از طریق پردازش و پرداخت از سوی افراد ایالات متحده به صورت مستقیم و غیرمستقیم ممنوع است مگر معاملاتی که دفتر کنترل سرمایههای خارجی مجوز لازم را صادر کرده باشد.
آیا معاملاتی که از طریق دور زدن (U-turn transactions) حتی آنهایی که شامل امریکا هم میشود پس از اجرای برجام باقی میماند؟
خیر. پس از اجرای برجام اشخاص امریکایی همچنان از صادرات کالاها، خدمات (از جمله خدمات مالی) و فناوری چه بهصورت مستقیم چه به صورت غیرمستقیم منع شدهاند. مجوز دور زدن تحریم که معاملات براساس دلار امریکا را روان میکرد و تا قبل از نوامبر 2008 انجام آن عادی بود و پس از آن ممنوع شد پس از اجرایی شدن برجام دیگر باقی نخواهد ماند. اما فعالیت نهادهای مالی امریکایی در نقل و انتقال پول و انجام معاملات مربوط به ایران همچنان قدغن است. به غیر از معاملاتی که به موجب یک مجوز عمومی یا خصوصی از سوی شواری مستقل ایمنی حمل و نقل و بازرگانی (ITSR) انجام آن مانعی نداشته باشد.
پس از اجرای برجام موسسات مالی خارجی مجاز به انجام معاملات براساس دلار امریکا با اشخاص ایرانی خواهند بود؟
پس از اجرای برجام، نهادهای مالی در دنیا نیاز دارند تا این تضمین را بدهند که با افراد ایرانی بر اساس دلار بهصورت شفاف معامله میکنند همانطور که این ممنوعیت برای امریکاییها برای معامله با ایران بر سر مواردی چون صادرات کالاها، خدمات و فناوری به صورت مستقیم یا غیرمستقیم پابرجا است مگر معاملاتی که شورای مستقل ایمنی حمل و نقل (ITSR) مجوز آن را صادر کرده باشد. معاملات اشخاص آمریکایی همچنان با فعالیتهای مربوط به ایران از جمله معاملاتی که به ارزهایی غیر از دلار امریکا شود ممنوع است. به استثنای معاملاتی که دفتر کنترل سرمایههای خارجی از زیر مجموعههای وزارت خزانهداری امریکا مجوز انجام آن را صادر کرده باشد.
چه سیاستهای مشخص مالی و بانکی در رابطه با ایران پس از اجرای برجام باقی میماند؟
پس از اجرای برجام، ایالات متحده این قدرت را دارد تا طرفهای معامله و پرداختکنندگان حساب که از طریق موسسات مالی خارجی 1- با افرادی که به صورت آگاهانه به دنبال تسهیل معاملات با هر فرد ایرانی که در فهرست تحریم وزارت خزانهداری امریکا و 2- کسانی که به دنبال تسهیل یا انجام معاملات در جهت گسترش تسلیحات کشتار جمعی و حمایت ایران از تروریسم بینالمللی را تحت تعقیب قرار دهد. موارد تحریم در فهرست لایحه جامع تحریمها، پاسخگویی و عدم سرمایهگذاری ایران (تصویب شده در سال 2010) پس از اجرای برجام از محدودیتهای تحریم خارج میشوند.
