هزینه دادرسی در قانون
دکتر محمد طاهری حقوقدان
در شرع دادرسی مجانی است. اما از منظر فقهی برخی فقها میگویند دادرسی مجانی است و وجهی نباید گرفته شود اما قانونگذار توجهی به این سابقه فقهی نداشته است. با وجود دوگانگی از نظر حقوق موضوعه، کشورهای دیگر استفاده کرده و پذیرفته که در برخی دعاوی ذینفع (خواهان) مالیات به دولت پرداخت کند این مورد جزو موارد مالیات مستقیم است تا اجازه ادعای دعوا را پیدا کند. طرح ادعای مربوط به استیفای حقوق حکومتی است هزینه آن حکومتی است، ادعای او استماع شود، هزینه پرداخت شود که این مالیات است. در این مورد بحثهای زیادی مطرح است، اگر این موضوع تنها جنبه مالیاتی دارد، معمولا مالیات بعد از انجام عمل اخذ میشود. در این مورد تفکرات جدید مطرح شده ولی جا دارد تحقیقات آکادمیکphd نوشته شود و ریشهیابی شود که امکان اخذ هزینه پس از اتمام کار اخذ شود. اگر دعوای آن رد شد ضرورت دارد قبلا مالیات داده شده برای اقامه دعواست یا مالیات برای استماع دعوا. قانونگذار ما این آمده که مدعی در دعاوی حقوقی ابتدا به ساکن هزینه را پرداخت کند و سپس دعوا قبل طرح باشد، پرداخت هزینه دادرسی را شرط لازم برای اقامه دعوا دانسته است. قضات این دو موضوع را در امور کیفری،
قانونگذار اصل گذاشته دعوا شبهمجانی است هزینهیی برای دعواهای اختلاس و از این موارد گرفته میشود سنگینتر است اما در نهایت قانونگذار برای اقامه دعوا در پی کسب هزینه نرفته است. هزینه دادرسی در امور کیفری بسیار جزییتر است و میتوان گفت که شبهمجانی است چرا که هزینه 14 هزار ریال است. این اتفاق به خاطر اهمیت موضوع افتاده است تا کی به دلیل گرانی هزینه دادرسی از دادخواهی جا نماند. اما در دعاوی حقوقی طبق ماده 61 آییندادرسی دادگاههای عمومی انقلاب در امور مدنی باید حتما هزینه دادرسی پرداخت شود، بند 3 ماده 51 همین قانون اشاره کرده است به مقررات پرداختها. در این صورت میزان هزینه دادرسی بدوی (ابتدایی) تا 10میلیون ریال اول یک و نیم درصد و بعد از این میزان 2درصد خواهد بود. به طور کل میتوان ادعا کرد که یک فرمول کلی محاسبه هزینه دادرسی حقوقی این است که 2 درصد مبلغ خواسته در دعاوی مالی منهای 50 هزار ریال هزینه دادرسی را تعیین میکند. قانونگذار در دعاوی مالی بحث مالیات را درنظر میگیرد چیزی که در دعاوی کیفری وجود ندارد. بهطور کل میتوان گفت در دعاوی حقوقی یک دسته دعاوی مالی شبهمجانی وجود دارد که تنها هزینه مالیات از
آنها کسر میشود و دسته دیگر دعاوی غیر مالی است که هزینه دادرسی آن به همانگونهیی محاسبه میشود که پیش از این مرور شد.
