نوبل در دستان اقتصاددان فقر و رفاه
گروه جهان
آنگس دیتن، استاد دانشگاه پرینستون به خاطر فعالیتهای پژوهشیاش در زمینه «مصرف، فقر و رفاه» توانست جایزه 1.1میلیون دلاری آکادمی نوبل سوئد در سال 2015 را دریافت کند. او که متولد ادینبروی اسکاتلند است پس از «ژان تیرول» اقتصاددان فرانسویالاصل که سال گذشته نوبل اقتصاد را دریافت کرد، توانست بار دیگر انحصار اقتصاددانهای امریکایی در دریافت جایزه نوبل را بشکند.
دیتن در حال حاضر ساکن پرینستون امریکاست. زمان اعلام نتایج جایزه نوبل اقتصاد ساعت 7:30 صبح به وقت پرینستون بود. به همین خاطر او در نخستین اظهارنظرش پس از دریافت جایزه نوبل در پاسخ به سوال که چه احساسی دارد به شوخی گفته است: «خوابم میآید!»
به گزارش خبرگزاری بلومبرگ، آنگس دیتن، در نوامبر سال 1945 میلادی در ادینبروی اسکاتلند متولد شده و تحصیلاتش را در سه مقطع لیسانس، فوقلیسانس و دکتری در دانشگاه کمبریج تکمیل کرده است. او در سال 1975 از تز دکترایش با عنوان «مدل تقاضاهای مصرفکننده و کاربرد آن در انگلستان» دفاع کرد و سپس برای تدریس به دانشگاه بریستول رفت. سال 1983 دانشگاه پرینستون از او برای تدریس دعوت کرد که تا به امروز او یکی از بزرگترین اساتید اقتصاد بوده است. همزمان با این سمت او در حال حاضر پروفسور در دانشگاه روابط بینالملل آیزنهاور امریکا و مرکز پژوهشهای «ودرو ویلسون» نیز هست.
آکادمی علوم سلطنتی سوئد در بیانیه اعلام برنده نوبل 2015 نوشته است: «برای طراحی سیاستهای اقتصادی مروج رفاه و کاهش فقر، باید نخست انتخابهای مصرف شخصی را دریافت. دیتون بیش از هر اقتصاددان دیگری، این شناخت خود را ارتقا داد. مطالعات او با مرتبط کردن جزییاتی از انتخابهای شخصی و تجمیع برآیندهای این انتخابها، به دگرگونی حوزه اقتصاد خرد، کلان و اقتصاد توسعه کمک بسیاری کرد.»
دیتن در زمینه اقتصاد آثار زیادی به چاپ رسانده که یکی از معروفترین آنها کتاب «فرار بزرگ» است. او در مقدمه این کتاب با بیان خاطرهیی از سالهای دهه 1960 زمانی که هنوز تحصیلاتش به پایان نرسیده بود، مینویسد: «آن زمان من دریافتم که اقتصاد پیرامون سه موضوع اصلی میچرخد. نخستین محور تئوریهایی درباره مکانیسم اقتصاد و داستانهایی درباره نحوه عملکرد آن در جهان است. دومین محور، شواهد خارجی است که میتواند برای توضیح تئوریها مورد استفاده قرار بگیرند تا آن را سادهتر یا پیچیدهتر کند. سومین مرحله که میتوان گفت از فهم مراحل قبلی و حتی از فهم اقتصاد نیز مهمتر است نوشتن و توضیح دادن یافتههاست. در این مرحله است که شرایط برای توضیح یافتههای مراحل قبل مورد استفاده قرار میگیرد اما متاسفانه توجهی کمی به آن میشود. به همین خاطر من تصمیم گرفتم تا راه را برای هموار کردن این مساله بیشتر پیش ببرم.»
دیتن در بیوگرافی که از خود در صفحه رسمی دانشگاه پرینستون نوشته، میگوید: «زندگی من در ادینبروی همانند زندگی هر فرد دیگری در این شهر بود. در سن 7سالگی مخملک گرفتم و هفتههای متمادی در رختخواب ماندم.
آن زمان مجبور بودم برای پر کردن وقتم مطالعه کنم و دقیقا همان زمان بود که فهمیدم از خواندن و مطالعه لذت میبرم. والدینم هر دو در نحوه پرورش من تاثیر بسزایی داشتند اما بزرگترین تاثیر را در زندگی من «ریچارد استون» دوست و مربی من در دانشگاه کمبریج گذاشت. از سن 9 سالگی شور و هیجان عیجبی برای ماهیگیری دارم و هنوز از انجام آن لذت میبرم. قبلا میتوانستم پیانو بزنم اما حالا ترجیح میدهم شنونده این ساز باشم تا نوازنده. در حال حاضر هم با همسرم که او نیز استاد اقتصاد همین دانشگاه است به تنهایی زندگی میکنیم.»
اقتصاد، آخرین ایستگاه نوبل
جایزه نوبل اقتصاد تنها جایزهیی است که در وصیتنامه آلفرد نوبل از آن یاد نشده بود از این رو در سال 1968 «ریکسبانک سوئد» پیشنهاد اهدای جایزه نوبل اقتصاد و تامین مالی آن را داد. سال 1969 میلادی این جایزه برای نخستینبار به «یان تینبرگن» از هلند و «رنجر فریچ» از نروژ اهدا شد. هر جایزه شامل یک مدال، یک دیپلم افتخار و جایزه نقدی است که در طول سالهای مختلف مقدار آن متفاوت بوده است. تاکنون هفت جایزه نوبل در زمینه اقتصاد کلان اهدا شده که بیش از هر زمینهیی در اقتصاد بوده است. همچنین ۲۶ نفر از برندگان به دانشگاه شیکاگو وابسته بودهاند.
سال گذشته ژان تیرول فرانسوی پس از 15 سال انحصار دریافت جازه نوبل از سوی اقتصاددانهای امریکایی را شکست. پیش از او در سال 1999 دانشمندی کانادایی به نام «رابرت مندل» موفق به دریافت جایزه نوبل اقتصاد شده بود. پس از او عمده دریافتکنندگان نوبل اقتصاد از اهالی قاره امریکا بودند. تیرول این جایزه را به خاطر پژوهشهایی که در زمینه «قدرت بازار و کنترل آن» انجام داده بود دریافت کرد. او در پژوهشهایش بیش از هر چیز به موضوعهای سازماندهی صنعتی، امور مالی و بانکی و نیز جوانب روانی علم اقتصاد پرداخته است. او در اوایل دهه ۱۹۸۰ تحقیق درباره «حباب اقتصادی» را آغاز کرد. اقتصاد صنعتی، نظریه بازیها و نظریه قرارداد از جمله آثار پژوهشی دیگر اوست که در سالهای متمادی اقدام به منتشر کردن آنها کرده است.
مهمترین وجهه پژوهشهای تیرول موضوع سازماندهی صنعتی، امور مالی و بانکی و همچنین جوانب روانی علم اقتصاد است. تیرول پس از موریسالله در سال ۱۹۸۸ و ژرار دوبرو در سال ۱۹۸۳ سومین فرانسوی بود که جایزه نوبل را گرفته است.
سال 2013 «فرانسیس یوجین ژن فاما» و «لارس پیتر هانسن» و «رابرت شیلر» سه اقتصاددان امریکایی موفق به دریافت این جایزه شدند. این سه اقتصاددان به خاطر «تحلیل تجربی قیمت دارایی» برنده جایزه آن سال شدند. رابرت جیمز باب شیلر، متولد 1946 اقتصاددان، استاد دانشگاه و نویسنده امریکایی است که در حال حاضر در ییل امریکا تدریس میکند. شیلر جزو یکصد اقتصاددان تاثیرگذار جهان است. لارس پیتر هانسن یکی از اقتصاددانان برجسته در زمینه اقتصاد کلان است و تمرکز خود را معطوف رابطه بین بخشهای مالی و واقعی اقتصاد کرده است.
فرانسیس یوجین ژنفاما نیز شهرتش را بیشتر مدیون تحقیقاتش در زمینه تئوری قیمتگذاری داراییها، چه به صورت تئوریک و چه به صورت عملی است. وی در حال حاضر یکی از اساتید برجسته دانشگاه شیکاگوست.
