حکایت تبدیل سنت به صنعت
مریم ذوالفقاری
روستای «فرخد» در خراسانرضوی که به «قمصرخراسان» نیز شهرت دارد یکی از قطبهای تولید گلاب است که به واسطه اسارت اقتصاد آن در دست دلالان شهد حاصل از دسترنج کشاورزان به جیب دلالان میریزد. گلهای محمدی روستای فرخد که پیش از این با فرا رسیدن اردیبهشت هزاران گردشگر را به سمت خود میکشاند و عطروبوی آن هر بینندهیی را مدهوش میکرد در حال حاضر به جولانگاه بسیاری از دلالان تبدیل شده و بوی ناامیدی در سراسر این روستا پراکنده است. روستای فرخد در ۹کیلومتری جادهکلات در دهستان «تبادکان» و از توابع بخش مرکزی شهرستان مشهد در استان خراسانرضوی از جمله روستاهایی است با جمعیت بالغ بر ۶هزار نفر همچون قمصرکاشان کاشت گلمحمدی در این روستا به یکی از استعدادهای این منطقه تبدیل شده است.
گلهایی که آب رفتند
رمضان از جمله کشاورزانی است که میگوید: روزگاری در این روستا بیش از ۳۰۰هکتار گلمحمدی کشت میشد اما بسیاری از کشاورزان به دلیل متحمل شدن ضرر زمینها را رها کردند و گلهای محمدی هم آب شدند. وی در این باره بیان کرد: این روستا دارای ۳۰۰هکتار اراضی زیرکشت گلمحمدی بود که در حال حاضر به دلیل قیمت ارزان گلمحمدی و به صرفه نبودن کشت آن، کمبود آب و عدم حمایت از کشاورزان به نیمی از این میزان و کمتر از ۱۱۰هکتار رسیده است.
کشاورزانی که صنعتی شدند
وی افزود: اغلب افراد این روستا به مشاغل کشاورزی، دامداری و باغداری مشغولند اما مجاورت روستای فرخد با شهرک صنعتی مشهد نیز در بیرونقی و مرگ گلهای محمدی بیتاثیر نبوده است. بسیاری از کشاورزان که نانشان را از عرق گلهای محمدی کسب میکردند حالا جذب کارخانجات صنعتی شدند و از کارگری نان در میآورند. وجود دلالان و ضعف روستاییان در ایجاد تعاونی یا صادرات گل و گلاب به سایر شهرها باعث شده تا اغلب گلکاران اسیر قیمتهای دلالان شده و محصول خود را حراج کنند. دلالان، هر کیلو گلمحمدی را با قیمت ۵هزار تومان از کشاورز خریداری میکنند و با قیمت دو برابر به کارخانههای گلابگیری میفروشند.
کشت گلمحمدی صرفه اقتصادی ندارد
حسن صفری یکی از کشاورزان نمونه روستای فرخد نیز درخصوص مشکلات این روستا گفت: کشاورزان اراضی زیر کشت گلمحمدی در این روستا را به دلیل کمآبی و درآمد کم با سایر محصولات جایگزین کردند.
وی با اشاره به اینکه هر کیلو گلمحمدی در قطب تولید گلاب یعنی قمصرکاشان بین ۱۰ تا ۱۵هزار تومان خریداری میشود، افزود: دلالان همین گل و با همین کیفیت را از کشاورزان روستای فرخد در خراسان با قیمت هر کیلو ۵تا ۶هزار تومان خریداری میکنند. در ابتدا برخی از کشاورزان گلهای محمدی را به کارخانه گلابگیری میفروختند اما به نظر میرسد که کارخانهها هم تمایل زیادی به خرید مستقیم از کشاورز نداشته و به دلایل نامعلوم خرید از کانال دلالان را ترجیح میدهند.
باغچههای ویلایی
صفری با بیان اینکه گلمحمدی در طول سال ۲۰ نوبت آب لازم دارد، افزود: برخی از کشاورزان روستا با کمبود آب مواجه میشوند و از محل فروش گلمحمدی عایداتی ندارند لذا زمین زراعی خود را برای ساخت ویلا میفروشند و متاسفانه این روند طی سالهای گذشته شدت گرفته است. اقتدار دولت برای جلوگیری از ساخت ویلا نیز کم است و مسوولان نه از تولیدکنندگان حمایت میکنند و نه مقابل ساختوساز ویلاها را میگیرند و نتیجهاش همین میشود که در حال حاضر مشاهده میکنید.
ایجاد تعاونی دست دلالان را کوتاه میکند
در این رابطه نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به مشکل اصلی گلکاران در خصوص خریداری گلها با قیمت اندک توسط دلالان گفت: نخستین قدم برای حل این مشکل ایجاد تعاونی در روستاست.حجتالاسلام محمدحسین حسینزادهبحرینی در این خصوص بیان کرد: در حال حاضر به دلیل آنکه گلکاران گلمحمدی فرخد در فروش گلهای خود به کارخانه گلابگیری متحد نیستند و به صورت جداگانه گلهای خود را به کارخانه تحویل میدهند، مشکل وجود دلالان در این میان به وجود میآید که با ایجاد یک شخصیت حقوقی به عنوان تعاونی گلکاران فرخد مشهد این مشکل قابل حل است. اگر صنایع تبدیلی پس از برداشت گل در روستا قرار گیرد علاوه بر اشتغالزایی همچون بستهبندی و بازاریابی میتواند ارزش افزوده محصول را نیز در خود روستا تجمیع کند و این به نفع گلکاران روستایی است و نمایندگان مشهد در مجلس شورای اسلامی نیز در این راستا یاریگر روستاییان خواهند بود.
حجتالاسلام بحرینی برندسازی محصول گلوگلاب در روستای فرخد را یکی از مهمترین اقدامات برای گسترش محصول این روستا دانست و تصریح کرد: برای آنکه محصولی قابلیت توزیع در سطح کشور و حتی صادرات داشته باشد نیاز به برند و شاخص دارد که طبیعتا این اقدام نیاز به تکنولوژیهای خاصی دارد که در این زمینه نیز نمایندگان مردم مشهد در مجلس شورای اسلامی تمام تلاش خود را مبذول خواهند داشت.
وی در پاسخ به مشکلی مبنی بر مشکل آبیاری زمینهای زراعی روستای فرخد که بعضا از پساب فاضلابها آبیاری میشود، گفت: مشهد به لحاظ آب جزو مناطق بحرانی کشور است و اینکه بخواهیم آب کشاورزی روستاهای اطراف مشهد را از طریق دشت مشهد دو یا سه برابر کنیم تا مشکلات کم آبی زمینهای کشاورزی روستاییان حل شود توجیه اقتصادی ندارد.
نماینده مردم مشهد و کلات در مجلسشورای اسلامی با اشاره به اینکه در حال حاضر زمینهای کشاورزی روستای فرخد به صورت سنتی و غرقابی آبیاری میشود، بیان کرد: این روش آبیاری هدر رفت آب را زیاد میکند و برای حل این مشکل باید روستاییان به سمت روشهای مدرن حرکت کنند تا با این روشها ۵۰درصد از مصرف آب را کاهش دهند و در این راستا مجلسشورای اسلامی قانونی تصویب کرده است که ۸۵درصد مدرنسازی روشهای آبیاری زمینهای کشاورزی را پرداخت میکند.
وی خاطرنشان کرد: هنر کشاورزان و گلابگیران این منطقه باید این باشد که با حداقل آب بیشترین میزان و باکیفیتترین گل و با بیشترین درصد اسانس گلاب تولید کنند.
روستای فرخد هدف گردشگری
نائب رییس شورایاسلامی شهرستان مشهد نیز معطوف کردن توجه مسافران و زائران حضرترضا(ع) به قطب گلاب مشهد را یکی از راههای تشویق و ترغیب مردم این منطقه به ادامه کار و رونق اقتصادی عنوان کرد و افزود: روستای فرخد بیش از ۱۰۰ هکتار زمین زیر کشت گلمحمدی دارد اما متاسفانه این روستا مرکز گلابگیری مناسبی ندارد. محمدفانی درباره همین موضوع اظهار کرد: متاسفانه در چرخه تولید محصول و قرارگرفتن آن در بازار، وجود دلالان خرید محصولات کشاورزان باعث شده است کشاورزان سود اصلی از فروش محصولات را به دست نیاورند و به همین دلیل شورای شهرستان کمکهای جدی خود را برای خرید دستگاه گلابگیری برای روستای فرخد پیگیری خواهد کرد. در حال حاضر تورهای گردشگری قمصرکاشان و مراسم گلابگیری خاصی که این شهر دارد به گونهیی در کل دنیا به یک شاخص تبدیل شده که تورهای گردشگری به این شهر سفر میکنند و لذا بهرهگیری از این الگو میتواند در این روستا و در خراسانرضوی نیز سرمایه و انگیزه ایجاد کند. ما نیز باید زمینهای زیرکشت گلمحمدی روستای فرخد و گلاب این شهر را معرفی و برندسازی کنیم تا بخشی از مسافرانی که از مناطق ییلاقی طرقبه و شاندیز استفاده میکنند
از این روستا نیز بازدید کنند.
فانی نایبرییس شورای شهرستان مشهد با اشاره به تشکیل ۱۶ باشگاه کشاورزان جوان در شهرستان مشهد تصریح کرد: متاسفانه میانگین سن کشاورزی در کشور به ۵۵سال رسیده است و جوانان همچون سابق رغبت چندانی به شغل کشاورزی ندارند و به همین منظور با ایجاد باشگاه کشاورزان جوان در شهرستان مشهد سعی در برداشتن گامهای موثری در توسعه روستا داریم. در صورتی که روستاهای حاشیه شهر مورد حمایت قرار گیرند قادر به درآمدزایی و حل مشکلات میشوند و با این عمل میل جوانان به مهاجرت نیز کاسته میشود. در گذشته به دلیل عدم توجه مسوولان به روستاهای نزدیک شهر، این روستاها تبدیل به حاشیه شهرها شدند و اگر توجه جدی به سایر روستاها نداشته و برای آینده آنها برنامهریزی مناسبی صورت نگیرد این عارضه تا روستاهای دور دست نیز کشیده خواهد شد.
محصول عمده گلمحمدی گلاب، اسانس و گلبرگ خشک است که از این محصول در صنایع دارویی، عطرسازی، فرآوردههای بهداشتی و آرایشی و صنایع غذایی استفاده میشود. گلمحمدی علاوه بر خاصیت درمانی و بهبود عارضههایی همچون دردهای رماتیسمی، قلبی، تقویت اعصاب و معده و رفع بعضی از سردردها در تهیه شربت مربا و در صنایع شیرینیسازی و تهیه بستنی نیز کاربرد فراوانی دارد.
