آثار مثبت و منفی گردشگری بر کشور میزبان
تاکنون درباره آثار مثبت گردشگری در زمینههای فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی سخن فراوان گفته شده است. اینکه گردشگری میتواند منافع اقتصادی و اجتماعی زیادی بهخصوص در مناطق روستایی و کشورهای درحال توسعه بهدنبال داشته باشد بهجای خود درست است اما گردشگری جمعی همواره میتواند آثار منفی نیز به همراه داشته باشد.
دولتها و کنشگران محیط زیست و اجتماعی همواره بهدنبال راههایی برای کاهش آثار منفی گردشگری بر جامعه میزبان بودهاند.
در برخی اوقات ارزش اقتصادی گردشگری برای دولتها چنان حیاتی است که آنها به آثار سوء این صنعت توجه نکرده و شاهد کژکارکردی آن در جامعههای میزبان بهویژه درکشورهای درحال توسعه بودهایم.
گردشگری درصورتی میتواند تاثیر مثبت پایدار داشته باشد که به دقت مدیریت شود بهطوری که اثرات منفی بالقوه در جامعه میزبان و محیط زیست بر مزایای مالی آن نچربد. اما این مدیریت باید بهگونهای باشد که تنها در حد حرفهای زیبا در راستای حفظ و نگهداری طبیعت و مسائلی نظیر آن نباشد. بلکه با توجه به ظرفیتهای اقتصادی گردشگری در ایران و پتانسیلهای موجود باید بهنحوی مدیریت و برنامهریزی کرد که تمام گفتههایمان را بتوانیم عملیاتی کنیم.
ما در اینجا به تاثیرگذاری مثبت و منفی گردشگری از چند جنبه مهم آن میپردازیم.
آثار اقتصادی مثبت
وقتی گردشگران دستمزدشان را برای خدمات و کالاها صرف میکنند منجر به «اثر ضریب فزاینده» شده و شغلهای بیشتری تولید میکند. صنعت گردشگری همچنین فرصتهایی برای کسب وکارهای کوچک فراهم میکند که بهویژه در جوامع روستایی مهم است و درآمدهای مالیاتی اضافی ایجاد میکند، مانند مالیاتی که هتلها و فرودگاهها و سایر خدمات گردشگری میپردازند که میتواند برای مدارس، مسکن و بیمارستانها استفاده شود.
آثار اقتصادی منفی
گردشگری موفق به ایجاد زیربناهایی ازجمله جادهها و هتلها بستگی دارد. این هزینهها معمولا به گردن دولت میافتد که باید از طریق درآمدهای مالیاتی بازگردد. شغلهایی که بهوجود میآورد معمولا فصلی و کم درآمد است با این حال توریسم میتواند موجب افزایش قیمت املاک و هزینه کالاها و خدمات شود. درآمد گردشگری همیشه به نفع جوامع محلی نیست چون بخش عظیمی از آن به کمپانیهای بینالمللی بزرگ مانند مالکان هتلهای زنجیرهیی بر میگردد. از سوی دیگر مقصدهای گردشگری به سرعت تحت تاثیر رخدادهایی ازجمله تروریسم، فاجعههای طبیعی و رکود اقتصادی قرار میگیرند.
آثار اجتماعی مثبت
رشد زیربناها و وسایل رفاه که در اثر گردشگری بهوجود آمده است به نفع جوامع محلی نیز هست.
گردشگری باعث تقویت حفظ رسوم سنتی، صنایع دستی و جشنهای ملی میگردد. تعامل میان میهمانان و میزبانها موجب افزایش درک فرهنگی شده و میتواند آگاهی جهانی از مسایلی همچون فقر و حقوق بشر را افزایش میدهد.
آثار اجتماعی منفی
رفتارهای گردشگران میتواند آثار منفی بر کیفیت زندگی جامعه میزبان داشته باشد. برای مثال مشکلاتی ازجمله ازدحام و شلوغی، مواد مخدر و الکل، فحشا و افزایش سطح جرم و جنایت میتواند رخ دهد.
گردشگری میتواند موجب تجاوز به حقوق بشر شود و محلیها را از زمینها و سواحل دریا و ماهیگیری آنها براند. تعامل با گردشگران همچنین میتواند موجب افول ارزشها و فرهنگهای سنتی شود.
آثار زیستمحیطی مثبت
گردشگری بهخصوص طبیعت و طبیعتگردی به حفاظت از حیات وحش و منابع طبیعی ازجمله جنگلهای بارانی کمک میکند. همچنین به تامین بودجه برای حفاظت از حیوانات کمک میکند. از طریق ایجاد منابع جایگزین اشتغال، مسایلی ازجمله صید بیش از حد و جنگلزدایی در ملتهای درحال توسعه کاهش مییابد.
آثار زیستمحیطی منفی
گردشگری استفاده بیش از حد، تهدیدهایی برای منابع طبیعی و فرهنگی منطقه ازجمله دسترسی به آب، سواحل، صخرههای مرجانی میراث باستانی ایجاد میکند. همچنین بهخاطر افزایش ترافیک و ریختن زباله، فاضلاب و تولید سر و صدا آلودگی ایجاد میشود.
