ضایعات 100میلیارد تومانی صنعت سنگ ایران
در ایران بیش از دوهزار معدن سنگ وجود دارد که بیش از 1400 معدن اکنون فعال هستند. کشورمان ذخایری بالغ بر 4/2میلیارد تن از انواع سنگ را در اختیار دارد و در صنعت سنگهای تزیینی دارای مزیت رقابتی است. باوجود ذخایر غنی معادن سنگ، ایران هرگز نتوانسته از ارزش افزوده صنعت سنگ برخوردار باشد بنابراین مانند بسیاری رشتههای دیگر معدنی به خامفروشی عادت کرده است. سنگ در ایران از انواع مختلف و طرحها و رنگهای متفاوت برخوردار است. این ویژگی فرصت را برای فرآوری این محصول و تبدیل آن به سنگهای ساختمانی یا سنگهای تزیینی حاصل آورده است اما ایران اکنون بهدلیل نبود فناوریهای نوین زیانی بیش از 100میلیارد تومان در سال از ضایعات سنگ میبیند. در این صنعت استان اصفهان نخستین تولیدکننده محسوب میشود و با 2000 واحد صنعتی 50درصد نیاز بازار داخلی را تامین میکند.
آسیب سنگین مالی و زیستمحیطی سنگ
آسیبهای صنعت سنگ ناشی از ضایعات آن در دو بخش مالی و زیست محیطی بسیار گران تمام میشود. احمد شبانی از کارشناسان صنعت سنگ در گفتوگو با «تعادل» در این باره گفت: سنگ در بخش معدن و سنگبریها از یکسو ارزش افزوده ضایعاتی که بر جا میگذارد طبق بررسیهای کانون سنگ حجمی بالای 100میلیارد تومان در سال را شامل میشود، که حکایت از یک زیان سنگین مالی و سود از دست رفته در این صنعت دارد که به نوعی اسراف در صنعت سنگ نیز میتوان آن را دانست. این فعال صنعت سنگ ادامه داد: این در حالی است که دور ریختن همین ضایعات خسارتی معادل همین ارزش افزوده به محیطزیست وارد میکند و آسیبهای زیستمحیطی این ضایعات نیز تهدیدی جدی برای انسان و حیوانات ساکن در مناطق نزدیک به سنگبریهاست. وی افزود: برآوردها نشان میدهد کمتر از 20درصد صنعت سنگ با ماشینآلات مدرن فعالیت میکنند و این بیانگر نیاز به یک تحول در صنعت سنگ هستیم.
واحد فرآوری سنگ به روز نداریم
واحدهای صنعتی مرتبط با معادن همانند مدیریت معادن دچار مدیریت سنتی هستند بنابراین بهرهوری این صنایع پایین و سودآوری آنها همیشه تهدید میشود. ابوالقاسم سرتیپی عضو هیات نمایندگان اتاق اصفهان در گفتوگو با «تعادل» با اعلام اینکه ضایعات سنگ در دو بخش استخراج سنگ از معادن و فراوری سنگ از کارخانجات و واحدهای سنگبری بالاست گفت: بخشی از این ضایعات طبیعی و بخشی دیگر نیز به نحوه استفاده از فناوریها و تکنولوژیهای قدیمی مربوط میشود. این فعال صنعت سنگ افزود: ورود فناوریهای نوین در بخشهای استخراج و فرآوری سنگ معدن عامل مهم در کاهش ضایعات سنگ محسوب میشود که در این زمینه نیاز به فعالیتی گسترده دارد. وی افزود: از مهمترین معضلات فعالیتهای معدنی در معادن و نیز واحدهای سنگبری، حجم بالای ضایعات سنگ است که باید با برنامهریزی و سیاستگذاری مناسب این ضایعات به حداقل رسانیده شده و از ضایعات نیز استفاده بهینه صورت گیرد. سرتیپی ماشینآلات سنگبریها را بسیار فرسوده دانست و افزود: ما به معنای واقعی کلمه واحد فرآوری در کشور نداریم و بیشتر برشکار سنگ محسوب میشوند. سرتیپی اعلام کرد: برای نوسازی خطوط تولید سنگ نیاز به حداقل
120میلیارد ریال سرمایه است که تولیدکنندگان در شرایط کنونی چنین توانی ندارند.
13متر بیشتر از دنیا ضایعات داریم
ایران همانطور که در مصرف بیشتر کالاها و مواد مصرفی دارای رکورد است و یکی از پرمصرفترین کشورهای دنیا بهشمار میرود، در صنعت سنگ نیز بالاتر از استانداردهای جهانی ضایعات دارد. مدتی پیش مدیرکل اکتشافات وزارت صنعت، معدن و تجارت گفت: ضریب استحصال سنگ در کشور ما هفتمتر از هر تن و این شاخص در دنیا 20 متر از هر تن سنگ خام است. اسدالله کشاورز افزود: باید در فرآوری سنگ از ماشینآلات روز استفاده کرد تا تبدیل سنگ به ضایعات و لاشه کاهش یابد. وی استفاده از سنگهای ضایعاتی در معابر عمومی و ساخت جداول شهری و روستایی را پیشنهاد کرد و گفت: در 10 سال گذشته با همت مسوولان و متولیان پایتخت، بخشی از معابر و جداول خیابانهای ولی عصر (عج) و دکتر شریعتی تهران با فرآوری ضایعات سنگی بهصورت شکیل سنگ فرش و مرمت شده است. وی تاکید کرد: استفاده بهینه از ضایعات معادن سنگ کشور در پاکیزه نگهداشتن محیطزیست و کاهش آلودگی نیز کمک شایانی خواهد کرد. براساس استاندارد و میانگین جهانی 45درصد از سنگ استخراجی هنگام فرآوری باید به لاشه و ضایعات تبدیل شود که این رقم در واحدهای سنگبری 50 تا 60درصد است.
اختصاص 500 میلیون دلار برای نوسازی
مدیرکل اکتشافات معدنی وزارت صنعت، معدن و تجارت افزود: طی چند سال گذشته کارخانجات به سمت تکنولوژیهای جدید رفتهاند و همه معادن سنگ تزیینی به سیستم سیم برش مجهز شدهاند و سبک سنتی انفجار منسوخ شده است. به گزارش ایسنا، وی با بیان اینکه در واحدهای فرآوری نیازمند تقویت تکنولوژی هستیم، افزود: طی 10 سال گذشته بالغ بر 500میلیون دلار از محل صندوق توسعه ملی به این کار اختصاص یافته و تکنولوژی جدید وارد شده است. کشاورزیان افزود: در حال حاضر صندوق توسعه ملی آمادگی دارد که در این فضا نسبت به تخصیص ارز اقدام کند و قصد داریم معادن را نیز در این موضوع درگیر کنیم. وی خاطرنشان کرد: طرحهایی در معاونت در خصوص کاهش ضایعات سنگ و استفاده از ضایعات در صنایع پاییندستی پیشبینی شده است.
سنگ ایران در رتبه سوم جهان
باوجود چالش فرآوری و صنایع سنگ باید از جایگاه صنعت سنگ ایران در جهان نیز آگاه بود. سال گذشته 16.5میلیون تن سنگ تزیینی از معادن استخراج شد و ایران در این بخش در رتبه سوم جهان قرارگرفت. چین با 22.5میلیون تن و هند با 19.5میلیون تن در رتبههای اول و دوم استخراج سنگ تزیینی قرار دارند. در سال گذشته 220هزار تن سنگ بریده صادر شده و 600هزار تن سنگ کوپ نیز در سال گذشته از کشور خارج شده است. آنچه از آمار این صنعت و ارزش افزوده حاصل از آن به نظر میرسد صنایع سنگ برای موفقیت در بازار بینالملل و رشد صادرات چارهیی جز مدیریت هزینه و کاهش قیمت تمام شده با حرکت به سوی مدیریت نوین ندارد. این صنعت باید استانداردها و تکنولوژیهای خود را به روز کند و از کشورهای موفق مانند اسپانیا و ایتالیا الگوبرداری داشته باشد. سنگ خام بدون فرآوری مصداق کامل فروش خاک کشور است و نهتنها درآمدی برای کشور ایجاد نمیکند بلکه آسیبهای زیستمحیطی آن در بلندمدت بسیار پرهزینهتر از صادرات کنونی آن خواهد بود.
از یک سو دولت و از سوی دیگر فعالان این صنعت باید با ایجاد مراکز تحقیقات سنگ و صنعت فراوری آن گامی موثر برای بومیسازی و کاهش هزینههای نوسازی بردارند و نیز باید سود حاصل از معادن سنگ به احداث کارخانههای مجهز به تکنولوژیهای روز دنیا اختصاص یابد و عقبماندگیهای کنونی جبران شود. با بهروزرسانی فناوری صنعت سنگ، قیمت تمام شده محصولات این صنعت نیز در رقابت با کالای خارجی کاهش خواهد یافت و چالش دیگر این محصول که قیمت است نیز برطرف میشود.
