3 استان دارنده بیشترین سهم قاچاق و توزیع مواد مخدر
کمترین دستگیری اتباع خارجی در استانهای مرزی آذربایجانشرقی و کرمانشاه رخ داده است
گروه اقتصاد اجتماعی|سپیده پیری|
معضل سوءمصرف و قاچاق مواد مخدر و روانگردانها به عنوان یکی از مهمترین چالشهای امروز بشر و ازجمله بحرانهای اجتماعی حال حاضر در جوامع انسانی به شمار میآید. این معضل جهانی به عنوان یکی از مهمترین موانع رشد و توسعه پایدار در جوامع درحال توسعه مطرح است. براساس گزارشهای جهانی و پیشبینیهای صورت گرفته از سوی سازمان ملل متحد در سال 2012میلادی در صورت تداوم نرخ رشد جاری جمعیت جهان، تعداد سوء مصرفکنندگان مواد مخدر غیرقانونی تا سال 2050 میلادی با افزایش 25 درصدی مواجه خواهد شد. بررسیهای صورت گرفته، نشان میدهد که بخش اعظم این افزایش در کشورهای درحال توسعه به وقوع خواهد پیوست و همچنان جوانان و زنان در معرض خطر گسترش معضل سوءمصرف مواد مخدر در جهان خواهند بود. از طرفی با توجه به کاهش موانع فرهنگی و اجتماعی و با توجه به ارتقای شاخصهای برابری جنسیتی در جهان درحال توسعه، پیشبینی میشود بیشترین میزان افزایش سوءمصرف مواد مخدر در جهان در جامعه زنان رخ میدهد.
گزارش سال 2014میلادی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC) به این نکته اشاره دارد که بخش اعظم افراد دستگیر شده در ارتباط با جرایم مواد مخدری را مردان تشکیل میدهند و در این میان میزان مداخله و مشارکت زنان در ارتباط با جرایم مواد مخدری نیز براساس نوع مواد مخدر متفاوت است. براساس شواهد و مستندات موجود بالاترین میزان دستگیری زنان در زمینه جرایم مرتبط با خرید، فروش و مصرف مواد خوابآور، مسکن، ضد درد و آرامبخشها گزارش شده است. گزارش سازمان ملل متحد در رابطه با وضعیت بهداشت و سلامت در جهان گویای این واقعیت است که بیش از یک سوم از زنانی که یک بار مواد آرامبخش و مسکنهای ضد درد مصرف میکنند به مصرفکنندگان عادی(ماهانه) این نوع مواد تبدیل میشوند حال آنکه بطور کلی کمتر از یک دهم از زنان مصر فکننده مواد مخدر تبدیل به مصرفکنندگان عادی (ماهانه) مواد مخدر میگردند. نمیتوان از پدیده استفاده، توزیع و تولید مواد مخدر به عنوان یکی از جرایم اجتماعی و اقتصا دی حال حاضر سخن گفت اما زنانه شدن این جرائم را نادیده گرفت.
به باور کارشناسان این حوزه پدیده زنانه شدن انحراف و جرم را میتوان ناشی از ضعف در تبیین و اجرای برنامههای پیشگیری، توانمندسازی و حمایتی در حوزه زنان قلمداد کرد. علاوه بر این موضوع در بررسی و تبیین پیامدهای اعتیاد بر اساس آمار جهانی، اعتیاد در زنان عوارض خطرناکتری نسبت به مردان ایجاد میکند. برای مثال فاصله زمانی نخستین تجربه مصرف مواد، تا تزریق در زنان بطور متوسط 2 سال طول میکشد، در حالی که این زمان در مردان حدود 8 سال است. با این احتساب زنان 6 سال زودتر از مردان به ورطه وابستگی شدید، که درمان آن طبعاً سختتر و عوارض جسمی، روانی و اجتماعی آن نیز به مراتب بیشتر است کشیده میشوند. مرگ در اثر مصرف مواد مخدر نیز، در زنان و دختران سریعتر به وقوع میپیوندد. علت اصلی مرگ و میر در زنان معتاد، مصرف بیش از حد، خودکشی و بروز تصادفات ناشی از مصرف برخی مواد است. اعتیاد در زنان زمینهساز سایر انحرافات و آسیبهای اجتماعی از جمله سرقت، روسپیگری، نزاع، قتل، طلاق، کود ک آزاری و... است.
با توجه به اهمیت موضوع مرکز آمار و اطلاعات راهبردی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به تازگی با استناد به آمارهای مربوط به ستاد مبارزه با مواد مخدر، سازمان پزشکی قانونی کشور، سازمان بهداشت، آمارهای بینالمللی ارائه شده توسط دفتر مواد مخدر و جرم و جنایت سازمان ملل متحد گزارشی آماری از وضعیت مواد مخدر، مبتلایان به آن، مرگومیر ناشی از آن و... در ایران و سایر کشورها، که به نظر میرسد علل وقوع آن مرتبط با آسیبهای اجتماعی است را تهیه و تدوین کرده است.
بر اساس این گزارش بیشترین درصد زنان مصر فکننده مواد مخدر و روانگردانها در کشور مربوط به مقطع تحصیلی دبیرستانی و دیپلم و کمترین درصد آن مربوط به زنان بیسواد است. در سال 90،
هزار و 851 سازمان مردم نهاد فعال در عرصه مبارزه با مواد مخدر گزارش شده که در حوزه درمان بیشترین آمار را داراست.
«تعادل» در این گزارش مهمترین دادهها ی آماری و متغیرهای جمعیت شناختی این پژوهش را استخراج کرده که به قرار زیر است.
در سال 1392 حدود 573 تن کشف مواد مخدر گزارش شده است که این حجم نسبت به سال 1391 به میزان 5/13درصد افزایش داشته است در این دوره زمانی شاهد کاهش آمار فوتشدگان و مبتلایان به ایدز و آلوده به ویروس hiv هستیم که این خود میتواند به دلیل افزایش برنامههای فرهنگی و پیشگیری در مراکز آموزشی و در محیطهای کار، پیشگیری از اعتیاد در محلههای شهری و روستایی، افزایش مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب اعتیاد به مواد مخدر و روانگردانها و ارائه خدمت به این قشر و... باشد.
نگاهی اجمالی به آمار جدول بالا بیانگر این موضوع هست که طی سالهای 92-91 بیشترین مواد مخدر کشف شده در منطقه شرق کشورمان بوده است که این موضوع میتواند مرتبط با کشورهای همسایه در این منطقه باشد.
سیستان و بلوچستان و ایلام رکورددار شدند
باتوجه به سری زمانی ارائه شده هرساله بیشترین سهم از مواد مخدر کشف شده با بیش از 75 درصد به تریاک و شیره تریاک تعلق دارد. همچنین آمار استانی بیانگر این مطلب است که در سال1292، استان سیستان و بلوچستان با 22درصد یعنی 127598کیلوگرم بیشترین آمار و استان ایلام با 0,04درصد یعنی 225کیلوگرم کمترین سهم را دارا هستند. نکته قابل توجه انکه بیش از 57 درصد از مواد مخدر کشف شده مربوط به استانهای سیستان و بلوچستان، هرمزگان و کرمان است. در همین سال بیشترین دستگیرشدگان در ارتباط با انواع مواد مخدر با 83 درصد یعنی 231هزار و 287نفر مربوط به قاچاقچیان و عوامل توزیعکننده مواد مخدر است که این روند برای سالهای قبل نیز برقرار بوده است. همچنین بیشترین تعداد دستگیرشدگان در ارتباط با انواع مواد مخدر کشف شده به ترتیب مربوط به استانهای تهران با 55 هزار و 422نفر، اصفهان با 26 هزار و 66 نفر نفر، خراسان رضوی با 18 هزار و 621 نفر بوده است. همچنین کمترین تعداد دستگیرشدگان مربوط به استانهای ایلام با هزار و 470نفر، کهگیلویه و بویراحمد با 1561نفر و خراسان شمالی با هزار و 698 نفر است.
استانها در سایه آمار
آمار استانی در سال 1392 بیانگر این مطلب است که در رابطه با قاچاقچیان و عوامل توزیعکننده مواد مخدر بیشترین افراد دستگیر شده مربوط به استانهای تهران(40843) نفر، خراسان رضوی (18240) نفر و اصفهان (15328) نفر بوده است.
کمترین افراد دستگیر شده نیز مربوط به استانهای ایلام (1265) نفر، خراسان شمالی (1403) نفر و کهگیلویه و بویراحمد (1548) نفر بوده است.
این آمار در رابطه با افراد معتاد و مصر فکننده مواد مخدر نشان میدهد که بیشترین افراد دستگیر شده مربوط به استانهای تهران و کمترین افراد دستگیر شده مربوط به استانهای کهگیلویه و بویراحمد است.
این پژوهش ضمن ارزیابی نقش اتباع بیگانه در حوزه مواد مخدر نشان میدهد که بیشترین افراد دستگیر شده مربوط به استانهای تهران، اصفهان و یزد بودهاند و برخلاف تصور عمومی کمترین اتباع دستگیر شده مربوط به استانهای مرزی آذربایجان شرقی و کرمانشاه بوده است. در این میان استانهای زنجان و چها رمحال و بختیاری نیز از آمار پایینی برخورداند.
میانسالان و تحصیلکردگان در امان از اعتیاد
در سال 1390 در میان جمعیت 15 تا 64 ساله در ایران بیشترین جمعیت مصر فکننده مواد مخدر به ترتیب مربوط به رده سنی 39-35 سال با 94/16درصد و پس از آن مربوط به رده سنی 24 -20سال (16,83درصد) درصد بوده است. در همین سال کمترین جمعیت مصرفکننده مواد مخدر با 2,37درصد مربوط به ردههای سنی 54-50 سال و 59- 55 سال است.
در سال 1390 در میان جمعیت 15تا 64 ساله در ایران، بیشترین جمعیت مصرفکننده مواد مخدر به ترتیب مربوط به مقاطع تحصیلی دبیرستان و دیپلم با 86/37درصد و لیسانس 18,65درصد بوده است. در همین سال کمترین جمعیت مصرفکننده مواد مخدر با 0,29 درصد مربوط به مقطع تحصیلی دکترا و پس از آن با 2,51درصد مربوط به مقطع تحصیلی فوق لیسانس بوده است.
درهمین سال، نرخ شیوع مصرف مواد مخدر در بین جمعیت 15تا 64 سال در کشور 2,65درصد بوده است که این نرخ در 12 استان کشور بیشتر از نرخ کشور است.
با توجه به دادههای به دست آمده در همین سال، بیشترین نرخ شیوع مصرف مواد مخدر در بین جمعیت 15تا 64 سال در هر استان نسبت به جمعیت همان استان به ترتیب مربوط به استا نهای کرمان (4,75درصد)، مازندران (3,59درصد) و خوزستان (3,40درصد) است.
کمترین نرخ شیوع نیز به ترتیب مربوط به استانهای زنجان (0,96درصد)، چهارمحال و بختیاری (0,98درصد) و کهگیلویه و بویراحمد (1,08درصد) بوده است.
در سال 1392، نسبت میانگین زندانیان مواد مخدر، روانگردنها به زندانیان کلیه جرایم در کشور 45,4درصد بوده است که این نسبت در 12 استان کشور بیشتر از نسبت کل کشور است. استانهای خراسان جنوبی دارای رکورد بیشترین و کهگیلویه و بویراحمد دارای رکورد کمترین تعداد زندانیان هستند. در سال 1392 بالغ بر 39هزار از معتادان بهبود یافته از برنامههای آموزش فنی حرفهیی سازمان آموزش فنی و حرفهیی کشور بهرهمند شدهاند که بیشترین تعداد به ترتیب مربوط به استانهای خراسان رضوی همدان و اصفهان بوده است. کمترین این تعداد نیز به ترتیب مربوط به استانهای بوشهر، ایلام و کهگیلویه و بویراحمد اعلام شده است. در رابطه بیمارهای نشات گرفته از اعتیاد نیز بیش از 18 هزار مورد معتاد تزریقی گزارش شده است که مبتلا به ایدز و آلوده به ویروس HIV هستند. بیشترین تعداد این افراد در ردههای سنی 34- 25سال یعنی 8 هزار و 422 نفر گزارش شده است و کمترین تعداد آن به رده سنی 14-5 بدون دادههای مشخص اختصاص دارد.
در سال 1390 بیشترین درصد زنان مصرفکننده مواد مخدر و روانگردانها در کشور در گروه سنی 40سال به بالا اختصاص دارند و کمترین درصد آن مربوط به گروه سنی 19- 15سال است.
با بررسی تعداد فوتشدگان ناشی از سوء مصرف مواد مخدر، ارجاعی به مراکز پزشکی قانونی در سال 1392 نسبت به سال 1391 کاهش 3,2درصدی داشته که این کاهش در میان مردان نیز با 4,6درصد کاهش برقرار بوده درحالی که درصد فوق برای زنان 15,6درصد افزایش یافته است.
تعداد فوتشدگان بر حسب جنس حاکی از این موضوع است که مردان 92درصد و زنان 8 درصد از فوتشدگان ناشی از سوء مصرف مواد مخدر را در سال1392 به خود اختصاص دادهاند.
در همین سال، بیشترین نسبت فوتشدگان ناشی از سوء مصرف مواد مخدرکه به مراکز پزشکی قانونی ارجاع شده است به کل فوتشدگان ناشی از سوءمصرف مواد مخدر، به ترتیب مربوط به استانهای تهران (24,9درصد)، اصفهان (10,6درصد) و خراسان رضوی (7,2درصد) بوده است. کمترین نسبت فوق نیز به ترتیب به استان بوشهر (0,4درصد) و پس از آن با 0,6 درصد به استانهای خراسان جنوبی، ایلام، آذربایجان غربی و مازندران اختصاص دارد. تعداد افراد پذیرش شده در مراکز مجاز درمان کاهش آسیب اعتیاد به مواد مخدر و روانگردانها در سال 1392، 764 هزار و 500 نفر اعلام شده که نسبت به سال گذشته 1,2درصد رشد داشته است، همچنین بیشترین آمار مربوط به درمان نگهدارنده با متادون یعنی 399هزار و 508 نفر است.
