زنجان؛ سرزمین گنبدهای فیروزه‌ای

معرب واژه زنگان است. مخفف شده واژه کهن زندیگان به معنی اهل کتاب زند، معروف‌ترین کتاب زرتشتی در دوران ساسانی. مردمش به زبان‌های آذری، فارسی، تاتی و برخی نواحی گیلگی سخن می‌گویند.

طبیعتی زیبا دارد و هوایی خنک، البته بسیار سرد در زمستان. زنجان، گزینه مناسبی برای سفری یک یا دو روزه و دیدار سرزمین جاذبه‌های شگفت‌انگیز؛ بزرگ‌ترین غار آهکی جهان و بلندترین گنبد آجری دنیا که با نام سلطانیه و زنجان گره خورده است.

اما سفر به زنجان فقط به شهر زنجان محدود نمی‌شود. شهرهای بین راه از جاده اصلی به فرعی‌هایی منشعب می‌شوند و فاصله آنها از یکدیگر زیاد نیست. در میان طبیعت اطراف جاده و شهرهای کوچک با جاذبه‌های بسیارِ تاریخی که هر یک حداقل یک جاذبه شاخص برای جذبتان دارد، گزینه متنوعی برای سفرتان خواهد بود.

تپه‌ ماهورهای اطراف جاده بنا به فصل سفرتان رنگ‌و منظره‌های متنوع و متفاوتی را در پیش چشمانتان رقم می‌زند، پاییز رنگین، بهار سبز و زمستان برفی سفیدپوش ارمغان این خطه حاصلخیز کشورمان است.

گنبد سلطانیه، ابهر و خدابنده شهرهایی هستند که هریک می‌توانند در مسیر تهران به زنجان مقصد شما باشند. توقفی کوتاه در هرکدام از آنها برای اینکه تنها راه مستقیم جاده را نرفته باشید و از دیدنی‌های بین راه غافل نمانید.

چگونه برویم

اگر قصد سفر با وسایل نقلیه عمومی دارید از تمامی شهرهای بزرگ ایران برای زنجان اتوبوس وجود دارد. اگر دلتان هوای سفری آرام‌تر دارد و دوست دارید مسافت را آهسته از دیده بگذرانید می‌توانید سراغ قطارهای تهران- زنجان یا تهران- تبریز بروید و سفر ریلی را تجربه کنید.

با وسیله شخصی هم اگر قصد سفر دارید، آزادراه قزوین- زنجان گزینه پیش روست البته از تهران.

از تهران که راهی شوید، اتوبان کرج آغاز مسیر سفر است. بعد از کرج به سمت قزوین باید رفت. مسافتی حدود 124کیلومتر. بعد از قزوین تابلوهای راهنما به شما خواهد گفت که مسیر مستقیم را ادامه دهید تا به عوارضی برسید. عوارضی چند نرخ متفاوت نسبت به مقصد اعلامی شما دارد. گزینه ابهر را انتخاب کنید و راه را ادامه دهید. از اینجا تا زنجان 167 کیلومتر فاصله است. 32 کیلومتر بعد تابلوی تاکستان نمایان می‌شود؛ شهر انگورها.

ابهر و خدابنده

در ادامه مسیر تابلو خروجی ابهر را که دیدید از آزادراه خارج شوید. مسافتی کوتاه تا ابهر باقی مانده است. در این مسیر باغ‌های انگور فراوانی درکنار جاده خواهید دید که زیبایی خاص دارند.

ورودی کمربندی ابهر به سمت قیدار را باید پیش بگیرید. به میدانی می‌رسید که نمادی از انگور دارد. سمت راست میدان بارگاهی خواهید دید که گلدسته‌یی فیروزه‌یی دارد که امامزاده زیدالکبیر است.

امامزاده زیدالکبیر در منتهی‌الیه شرق شهرستان ابهر در استان زنجان قرار دارد. گنبد این بنا با گلوی مخروطی و بلند خود تداعی‌کننده برج‌های آرامگاهی است. ازجمله ویژگی‌های این گنبد سطوح خارجی آن است که دارای پوشش کاشی فیروزه‌یی مزین به طرح‌های هندسی و کاربندی رنگی زیبای آن بر سطح گچی در نمای داخلی است.

بدنه گریو بلند از آجرکاری زیبایی برخوردار است. بلندی دکل بنا ۱۳متر، ارتفاع گنبد و قطر ساقه آن ۵ متری است. گنبد بنا از نوع دو پوسته بوده که پوسته داخلی آن در ارتفاع ۵ متری از سطح بقعه قرار دارد.

در ادامه مسیر بعد از میدان سمت چپ جایگاه پمپ بنزین و گاز طبیعی خواهید دید که می‌توانید سوخت‌گیری کنید. باقی‌مانده مسیر تا شهر خدابنده یا قیدار جاده‌یی آسفالته معمولی حدود 60 کیلومتر است. در میانه راه گردنه‌یی پیش رو دارید. سمت چپ گردنه، دریاچه سدمخزنی که تازه افتتاح شده است، قرار دارد. می‌توانید توقفی کوتاه داشته باشید و از بالادست دریاچه را تماشا کنید.

خدابنده، آرامگاه قیدار نبی است. از نوادگان حضرت اسماعیل و جد پیامبر است. آرامگاه در مرکز شهر قرار گرفته است. تابلوهایی قهوه‌یی رنگ هم راهنمای شماست تا به راحتی مسیر را بیابید.

پس از زیارت و دیدار قیدار نبی با استفاده از تابلوهای راهنما مسیر همدان را دنبال کنید تا از شهر قیدار خارج شوید. از قیدار باید به سمت زرین‌رود و گرماب بروید. 42 کیلومتر از مسیر را که طی کنید به دوراهی گرماب می‌رسید. مسیر مستقیم به شیرین‌آباد و همدان می‌رود. باید جاده سمت راست را پیش بگیرید. 28 کیلومتر بعد، قبل از ورود به گرماب جاده‌یی فرعی با تابلویی که دارد شما را به غار زیبای کتله‌خور می‌برد.

گرماب و کتل خور

کتل یعنی کوه کم ارتفاع و خور هم به معنی خورشید است. کتل خور، کوه خورشید است. این غار به سال 1330 توسط کوهنوردی زنجانی شناسایی شد. به لحاظ کیفیت بلورها و قندیل‌ها، زیبایی و تعداد طبقات این غار به عنوان نخستین غار آهکی جهان شناخته شده است. گمان می‌رود این غار دارای 7 طبقه باشد اما تاکنون 3 طبقه از آن کشف شده و نیز گفته می‌شد در انتها به غار علی‌صدر (سرد) در همدان متصل می‌شود! این گمان با کاوش و نقشه‌برداری غار توسط انجمن غارنوردان و غارشناسان ایران باطل شد.

کشف اسکلت انسان در 100متر ابتدایی غار حکایت از سکونت انسان‌های نخستین در غار دارد. امروزه این غار مورد بهره‌برداری توریستی قرار گرفته و حدود 2 کیلومتر مسیر مستقیم برای بازدید عموم و حدود 4 کیلومتر برای ورزشکاران و صخره‌نوردان قابل دسترسی است. برای ورود به غار به ازای هر نفر باید 5000 تومان بپردازید. هر یک ساعت یک‌بار راهنمایان محلی همراه گردشگران غار را بازدید و توضیحات لازم را می‌دهند. به دلیل شباهت اشیای پیرامون ما دردنیای بیرون به قسمت‌هایی از غار نام ‌هایی همچون میدان شیر خوابیده، میدان چهل ستون، میدان بیستون، تالار عروس، شتر با جهاز، اتاق عقد، تالار عقد و... اطلاق شده است. وجود قندیل‌های زیبا و شفاف آهکی و استالاکتیت‌ها و استالاگمیت‌های گٌل کلمی و وجود ستون‌های آهکی عظیم در غار که حاصل پیوستن استالاکتیت‌ها و استالاگمیت‌های آهکی هستند از ویژگی‌های منحصر به‌فرد غار به شمار می‌آیند.

کجا بمانیم

در محوطه اطراف غار تعدادی آلاچیق بنا شده است. در جوار آلاچیق‌ها آب آشامیدنی به‌صورت لوله‌کشی فراهم است. اگر اهل پخت و پز در سفر باشید می‌توانید از محل‌هایی که بین آلاچیق‌ها برای کباب فراهم شده استفاده کنید. سرویس بهداشتی، پارکینگ، بوفه، رستوران و محل بازی کودکان هم در دسترس است. درون آلاچیق‌ها می‌توان چادر به پا کرد و شبی آرام با هوایی بدون آلودگی را سپری کرد.

مقصد بعدی سلطانیه است. مسیر همان است که آمده‌اید. باید به قیدار بازگردید. پیشنهاد می‌شود از مسیر فرعی دیگری که وجود دارد دیدن کنید. در ابتدای مسیر به‌سمت زرین‌رود که قرار می‌گیرید قبل از رسیدن به روستای حصار سفلی تابلویی وجود دارد که روی آن نوشته «خدابنده» که سمت چپتان قرار دارد. باید وارد آن جاده شوید. از روستاهای قویی، قازقلو، بورون، کسیک می‌گذرید تا به‌دوراهی برسید. مسیر شما سمت راست خواهد بود. 18کیلومتر بعد به‌حصار می‌رسید. 6کیلومتر بعد در قیدار خواهید بود. مسیر را اگر ادامه دهید از قیدار خارج می‌شوید.

حالا باید به سمت سلطانیه بروید. سمت چپ شما جایگاه پمپ بنزین و گاز طبیعی است. عجله نکنید و از مناظر اطراف جاده لذت ببرید. فقط41کیلومتر تا سطان آجری فاصله دارید.

علاوه بر مراکز اقامتی و مسافرخانه‌هایی که در هر شهری وجود دارد، در شهر ابهر هتل یک ستاره‌یی هست که جای مناسبی برای ماندن است. در سلطانیه و قیدار و خدابنده امکان ماندن و محل اقامتی وجود ندارد اما در کتله خور سوئیت برای اقامت و کمپ برای ماندن مناسب است. شهر زنجان هم با هفت هتل که 2، 3 و 4 ستاره هستند میزبان مسافران است و مناسب برای ماندن و اقامت.

سلطان آجری، گنبد سلطانیه

اینجا شهری است که حدود هفت قرن است که سلطانیه را میزبان است. سلطان محمد خدابنده سلطانی مغولی و تازه مسلمان شده این برج را ساخت تا مرقد امام اول شیعیان سازد. دست تقدیر اینجا را آرامگاه خودش کرد. 700سال از این ماجرا می‌گذرد و گنبد آجری سلطانیه استوار و قد برافراشته خودنمایی می‌کند و توانست هفت سال قبل خود را در فهرست میراث جهانی جای دهد. سلطانیه از مهم‌ترین نمونه‌های معماری دوران ایلخانی است که هم بر معماری ایران تاثیر گذاشته و هم ردپایی از آن در میان آثار جهانی از جمله معماری کلیسای سانتاماریا دلفیوره (مریم مقدس) در فلورانس ایتالیا دیده می‌شود. این سازه بزرگ آجری 5/48متری، مجموعه آرامگاه الجایتو یا همان سلطان محمد خدابنده هشتمین ایلخان مغول است.

سلطانیه را همه به گنبدش می‌شناسند. ورودیه برای بازدید از طبقات گنبد برای هر نفر 2000تومان است. اگر پله‌های مدور آجری را بالا بروید در طبقه بالایی به اقتدار این بنا پی خواهید برد. همچنان که نگاهتان به سقف است و تزیینات سقف و ارسی‌ها را از دیده می‌گذرانید، نیم نگاهی هم به اطراف بیندازید. چلپی‌اوغلی که بنایی است سنگی و به‌عنوان مهمانخانه مورد استفاده بوده و نیز مقبره ملاحسن کاشی را هم در دو گوشه شهر که فاصله اندکی با گنبد دارند، می‌توانید از بالا ببینید.

ملاحسن کاشی

ملاحسن کاشی از شاعران معروف دربار سلطان محمد خدابنده بوده است. ساخت بقعه‌یی برای ملاحسن به‌دلیل علاقه سلطان محمد خدابنده به او بوده است. گنبد بنا از نوع گنبدهای سه‌پوش است.

برای رفتن به شهر زنجان از سلطانیه تا آزادراه که حدود 7کیلومتر است را باید بپیمایید. قبل از ورود به آزادراه سمت چپ جایگاه سوخت گاز طبیعی قرار دارد. وارد آزادراه زنجان که شدید 36کیلومتر بعد به‌زنجان می‌رسید.

شهر زنجان و دیدنی‌هایش

اگر با تور به‌زنجان بروید بازار، عمارت ذوالفقاری که جای مردان نمکی است و رختشویخانه از جاهایی است که حتما بازدید خواهید کرد. اما با سفر شخصی این امکان برایتان فراهم می‌شود که از جاذبه‌های بین راه هم دیدن کنید. علاوه بر آن، غذاهای محلی زنجان را که متاسفانه همچون اغلب شهرهای ما در رستوران‌ها نمی‌توانید یا به‌سختی می‌توانید بیابیدش، در روستاها و شهرهای کوچک بین راه امکان تجربه‌اش را خواهید یافت. غذاهای محلی مانند ‌آش گندم، خورش شش‌انداز، دوغزاماج، یاغ چوربا را اگر در هر جای زنجان یافتید برای یک‌بار هم شده تجربه کنید. اگر اهل خرید سوغاتی باشید هم می‌توانید انگور، شیرینی محلی، چاقو، چاروق و گیوه را به‌عنوان ره‌آورد سفر خریداری کنید.

عمارت ذوالفقاری

در شهر زنجان اگر بخواهید عمارت ذوالفقاری را ببینید که در بسته پیشنهادی این سفر کوتاه قرار دارد، سراغ سبزه میدان را باید بگیرید تا به بافت قدیمی زنجان برسید. خانه ذوالفقاری زنجان به‌صورت موزه قابل بازدید است. از سال 86 به‌بعد محل استقرار مردانی است که حدود 2300سال قدمت دارند. اینان را مردان نمکی می‌گویند. این مردان را از معدن نمک چهرآباد بیرون آورده‌اند.

رختشویخانه

این رختشویخانه در قلب بافت قدیمی زنجان در محله‌یی به نام باباجمال چوقوری جای دارد. می‌گویند رییس وقت بلدیه (شهرداری) زنجان نزدیک به 100سال پیش بانی ایجاد این بنا شده تا زنان شهر در امنیت و دور از سرمای زمستان شست‌وشو را انجام دهند. فراموش نکنید به‌سخنان راهنمای موزه درباره سه قسمت اصلی بنا و تامین آب، نحوه آبکشی و نظافت توجه ویژه داشته باشید. زنان و نحوه شست‌وشو را هم‌اکنون با نمادهایی بازسازی کرده‌اند تا همه‌چیز برای گردشگران ملموس باشد. در این بنا فردی به نام حیدری مشغول دوخت و دوز پای‌افزاری است به‌عنوان چاروق. بزرگ‌ترین چاروق دنیا را هم در یکی از اتاقک‌های رختشویخانه می‌توانید ببینید.

دو کیلومتر بازار

به‌طور حتم بازار زنجان برای کسانی که اهل خریدند و می‌خواهند یادگاری از سفر به‌همراه بیاورند لذتی ویژه به‌همراه خواهد داشت. بازاری که به این زودی‌ها تهش درنمی‌آید چون طولانی‌ترین راسته بازار ایران به‌طول 2کیلومتر را قدم می‌زنید. این بازار در زمان آقامحمدخان قاجار کلید خورد و در زمان فتحعلی‌شاه افتتاح شد! همه جور کسب وکاری در بازار یافت می‌شود و می‌توانید خرید کنید فقط یادتان باشد که روزهای جمعه بازار تعطیل است.

کاروانسرای سنگی

تنها بازمانده کاروانسراهای زنجان همین کاروانسرای سنگی است. برای سرک کشیدن به این کاروانسرا باید سراغ راه‌آهن زنجان را بگیرید. یک وعده غذایی، ناهار یا شام را می‌توانید در اینجا میل کنید چون این کاروانسرا به‌رستورانی سنگی بدل شده است.

مشاهده صفحات روزنامه