شماره امروز: ۵۴۷

| | |

بیست و دوم خرداد 1302 استعفای میرزا حسن خان مستوفی‌الممالک از نخست‌وزیری موجب شد تا کابینه او که در 10بهمن 1301 شکل گرفته بود به کار خود پایان دهد، این استعفا تظاهرات و اعتراض‌هایی را در تهران در پی داشت.

 بیست و دوم خرداد 1302 استعفای میرزا حسن خان مستوفی‌الممالک از نخست‌وزیری موجب شد تا کابینه او که در 10بهمن 1301 شکل گرفته بود به کار خود پایان دهد، این استعفا تظاهرات و اعتراض‌هایی را در تهران در پی داشت. 

مستوفی‌الممالک که سال 1280هجری شمسی از ایران خارج شده و به اروپا رفته بود پس از پیروزی انقلاب مشروطه به دعوت میرزا علی‌اصغرخان امین‌السلطان به ایران بازگشت و جمعیتی به نام مجمع انسانیت تشکیل داد و به همراه محمد مصدق به فعالیت سیاسی پرداخت.

 در همین زمان به وزارت جنگ نیز منصوب شد و پس از قتل اتابک در چند کابینه دیگر نیز این سمت را حفظ کرد. 15روز پیش از به توپ بستن مجلس شورای ملی از وزارت جنگ استعفا داد. مدتی مجددا وزیر جنگ و مدتی وزیر دربار احمدشاه بود. 

مستوفی الممالک در یک دوره 16 ساله، هشت بار مامور تشکیل کابینه شد. اما این کابینه‌ها به دلیل بحران اقتصادی، سیاسی، رویدادهای جنگ جهانی اول و مداخله نیروهای بیگانه در ایران کم دوام بود و عمر بعضی از آنها چند هفته بیشتر نبود.

 در دوره صدارت میرزا جواد‌خان سعدالدوله که تهران در تیر 1288 توسط مشروطه خواهان فتح شد، پس از خلع محمدعلیشاه و به سلطنت رسیدن احمد شاه، کابینه اول محمد ولی‌خان تنکابنی (سپهدار اعظم) تشکیل شد. مستوفی که در 19 سالگی تجربه وزارت مالیه را داشت، وزیر مالیه شد. او در سومین کابینه محمد ولی‌خان نیز همین مسوولیت را داشت. مستوفی‌الممالک نخستین‌ بار در مرداد سال ۱۲۸۹ رییس‌الوزرای ایران شد و تا دی ماه همین سال 3 کابینه تشکیل داد. پنجمین و آخرین دوره نخست‌وزیری او در دوران قاجاریه از ۲۵بهمن ۱۳۰۱ حدود دو سال بعد از کودتای ۱۲۹۹ آغاز شد.   رضاخان که در کابینه‌های بعد از کودتا، وزیر جنگ بود در دولت مستوفی‌الممالک نیز همین سمت را داشت. با قدرت یافتن رضاخان که خود داوطلب مقام نخست‌وزیری بود، مستوفی‌الممالک در خرداد ۱۳۰۲ استیضاح مدرس را از وزیر خارجه (محمدعلی فروغی) بهانه کرد و استعفا داد. بخشی از سخنرانی او در پاسخ به مدرس مشهور است: ... می‌دانم فترت در پیش است و ایام فترت دوره بره‌کشی است و داوطلب صدارت زیاد. آقایان می‌دانند معده ضعیف من تحمل خوردن گوشت ندارد. وانگهی در این ایام کسی باید سر کار بیاید که آجیل بگیرد و آجیل بدهد. من که آجیل‌گیر نیستم ناچار به کسی آجیل نمی‌دهم... مستوفی در انتخابات مجلس ششم نماینده مجلس شد ولی با شروع جریان تغییر سلطنت قاجار در مجلس حضور نیافت.  رضاشاه کمی بعد از تاج‌گذاری در اردیبهشت ۱۳۰۵ مستوفی‌الممالک را به نخست‌وزیری انتخاب کرد. مستوفی‌الممالک روز ۲۲خرداد ۱۳۰۵ درست در روزی که سه سال قبلش از سمت نخست وزیری استعفا کرده بود، اعضای کابینه خود را به رضا شاه معرفی کرد. ششمین و آخرین دوره نخست‌وزیری مستوفی‌الممالک قریب یک سال به طول انجامید. ایجاد تشکیلات نوین دادگستری، الغای کاپیتولاسیون و مقدمات احداث راه‌ آهن سراسری ایران در دوران زمامداری او انجام گرفت. 

 

اخبار مرتبط

ارسال نظر

نظر کاربران